Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Verginin konusu, mükellef ve beyanname yeri
Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 1. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti tabiyetinde bulunan şahıslara ait mallar ile Türkiye’de bulunan malların veraset tarikiyle veya herhangi bir suretle ivazsız bir tarzda bir şahıstan diğerine intikali bu vergiye tabidir. 2. madde veraset kavramını miras, vasiyet ve miras mukavelesi gibi ölüme bağlı tasarruflar olarak tanımlar.
5. maddeye göre verginin mükellefi, veraset tarikiyle veya ivazsız bir tarzda mal edinen şahıstır. Yani vergi mirasbırakana değil, mirasçıya veya mal edinen kişiye ait bir yükümlülüktür. 3. ve 4. maddeler muafiyet ve istisnaları düzenler; örneğin veraset yoluyla intikal eden ev eşyası ile mirasbırakana ait zat eşyası ve aile hatırası eşyası istisnadır. İstisna tutarları her yıl değişebildiği için bu yazıda rakam verilmemiştir.
6. maddeye göre vergi, veraset tarikiyle gerçekleşen intikallerde ölen kimsenin ikametgâhının bulunduğu yer vergi dairesi tarafından tarh olunur. Mirasbırakanın ikametgâhı yabancı bir memleketteyse Türkiye’deki son ikametgâhının bulunduğu yer vergi dairesi, Türkiye’de hiç ikamet etmemiş veya son ikametgâhı tespit olunamamışsa Maliye Bakanlığının tayin edeceği yer vergi dairesi yetkilidir.
8. madde beyannamelerin bu hâllerde vergi dairelerine veya Bakanlığa verileceğini, yabancı memleketlerde bulunan mükelleflerin beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına vereceğini belirtir. Beyannamenin her mükellef için ayrı ayrı veya müştereken verilmesi de caizdir.
Beyanname verme süreleri
9. madde veraset yoluyla gerçekleşen intikallerde şu süreleri öngörür. Diğer suretle gerçekleşen, yani ivazsız (örneğin bağış yoluyla) intikallerde ise beyanname, malların hukuken edinildiği tarihi izleyen bir ay içinde verilir. Beyannamenin içeriği ve ekleri hakkında düzenleme yapma yetkisi 7. maddeye göre Maliye Bakanına aittir. Veraset yoluyla intikallerdeki süreler şöyledir:
- Ölüm Türkiye’de gerçekleşmişse: Mükellefler Türkiye’de bulunuyorsa ölüm tarihini izleyen dört ay içinde; mükellefler yabancı bir memlekette bulunuyorsa ölüm tarihini izleyen altı ay içinde.
- Ölüm yabancı bir memlekette gerçekleşmişse: Mükellefler Türkiye’de bulunuyorsa altı ay içinde; mükellefler müteveffanın bulunduğu memlekette bulunuyorsa dört ay içinde; mükellefler müteveffanın bulunduğu yerin dışında başka bir yabancı memlekette bulunuyorsa sekiz ay içinde.
- Gaiplik hâlinde: Gaiplik kararının ölüm siciline kaydolunduğu tarihi izleyen bir ay içinde.
Değerleme günü ve düşülebilecek borçlar
11. maddeye göre verginin konusuna giren malların değerleme günü, miras yoluyla gerçekleşen intikallerde mirasın açıldığı gündür. 10. madde matrahı, intikal eden malların Vergi Usul Kanununa göre bulunan değerleri olarak belirler; ayrıca bazı mal türleri için değerleme ölçüleri verir.
12. madde, veraset yoluyla intikallerde mirasbırakanın ihticaca salih vesikalara dayanan borçları ile vergi borçlarının ve cenazenin techiz ve tedfini için yapılan masrafların, beyannamede gösterilmek şartıyla, edinilen malların değerinden düşülebileceğini belirtir. 13. madde ise müteveffanın sağlığında icra dairesine veya mahkemeye intikal etmiş ve takip edilmekte olan alacak ve borçlarının beyannamede açıkça gösterilmesini şart koşar.
14. maddeye göre vergi, mükellef tarafından verilen beyanname üzerine tarh olunur. 20. madde mükellefiyetin, beyanname verildiği takdirde beyannamede gösterilen mallar için beyanname tarihinde başlayacağını belirtir.
Ödeme zamanı ve taksitler
19. maddeye göre veraset ve intikal vergisi, tahakkukundan itibaren üç yılda ve her yıl mayıs ve kasım aylarında olmak üzere iki eşit taksitte ödenir. Bu düzen altı eşit taksite karşılık gelir.
Verginin oranı ve tarife dilimleri 16. maddede düzenlenmiştir. Tarife dilimleri her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulandığından güncel dilimler ve oranlar bu yazıda gösterilmemiştir; güncel tutarlar ilgili vergi dairesinden ve Resmî Gazete gibi resmî kaynaklardan öğrenilir. Beyannamenin verilmemesi veya eksik verilmesinin sonuçları bu yazının dayandığı kanun metninde düzenlenmediğinden anlatılmamıştır.
Taşınmazlar bakımından vergi ve tapu işlemleri
19. madde, intikal eden gayrimenkullerin tescil işleminin verginin tahakkuku beklenmeksizin yapılacağını, tescil tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sonucun ilgili vergi dairesine bildirileceğini belirtir. Ancak intikali yapılan gayrimenkule isabet eden veraset ve intikal vergisi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağı yapılamaz ve üzerinde herhangi bir ayni hak tesis edilemez. Tapu memurları, vergi dairesince verilmiş ilişik kesme belgesi olmaksızın devir ve ferağ işlemi yapamaz. Mükelleflerce tahakkuk eden vergiye karşılık Kanunda sayılan nitelikte teminat gösterilmesi hâlinde taşınmazların bir kısmının veya tamamının devir ve ferağına izin verilebilir.
Medeni Kanunun 705. maddesi, miras yoluyla taşınmaz mülkiyetinin tescilden önce edinildiğini, ancak malikin tasarruf işlemleri yapabilmesinin tescile bağlı olduğunu belirttiğinden, vergi durumu bu iki hükmün birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Banka işlemleri, kiralık kasa ve tereke defteri
17. maddeye göre bankalar, sigorta şirketleri, mahkemeler, icra daireleri ve benzeri kurumlar, istihkak sahiplerine verginin konusuna giren bir muamele dolayısıyla para ve senet verebilmek için öncelikle verginin ödenmiş olduğuna dair vergi dairesinden verilmiş bir tasdikname talep eder. 23. madde bankalardaki kiralık kasanın açılması ve muhteviyatının alınması bakımından vergi dairesi memurunun hazır bulunmasını arar.
18. madde, vergi matrahına girmesi gereken malların kaçırılacağını anlatır karinelerin bulunduğu hâllerde vergi dairesince Türk Medeni Kanununun 590. maddesinin üçüncü bendine dayanılarak tereke defterinin yapılmasının istenebileceğini düzenler.
Beyanname, ödeme planı ve taşınmaz devri gibi konularda süreler ve tutarlar değişebildiğinden, işlem yapılacağı sırada ilgili vergi dairesinin ve Resmî Gazete’nin güncel bilgileri esas alınmalıdır.
Aydın'da yargı yeri
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır; miras taksimi ve ortaklığın giderilmesi davaları taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tapu işlemleri taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.