Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Mirasçı borçlardan da sorumludur ve terekenin durumu
Türk Medeni Kanununun 599. maddesi, mirasçıların mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak edindiğini ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olduğunu belirtir. Yani miras yalnızca mal ve alacaklardan ibaret değildir; borçlar da mirasçılara geçer. 641. madde ayrıca mirasçıların tereke borçlarından müteselsilen sorumlu olduğunu düzenler.
Bu sebeple mirası kabul etmenin, reddetmenin veya başka bir yola başvurmanın sonuçları, terekenin aktif ve pasif durumunun bilinmesine bağlıdır. Aşağıdaki başlıklar, Kanunun mirasçıya tanıdığı yolları ve bunların sonuçlarını özetler.
Mirasbırakanın borçlarına ilişkin bilgiye hangi kurumlardan hangi şartlarla ulaşılabileceği bu yazının dayandığı hükümlerde düzenlenmemiştir; bu konu ilgili kurumların mevzuatına bağlıdır.
Resmî defter tutulması bu bakımdan Kanunun öngördüğü araçtır. 620. maddeye göre resmî defter sulh mahkemesi tarafından düzenlenir; deftere terekeye ait aktif ve pasifler takdir edilen değerleriyle yazılır. Mirasbırakanın malî durumu hakkında bilgi sahibi olan herkes, sulh mahkemesi tarafından istenen bilgiyi vermekle yükümlüdür. Mirasçılar da özellikle kendilerince bilinen borçları mahkemeye bildirmek zorundadır. 621. madde uyarınca mahkeme, mirasbırakanın alacaklıları ile borçlularını bir ay arayla iki defa yapılacak ilânla çağırır.
Mirasın reddi: süre, şekil ve sonuç
605. madde yasal ve atanmış mirasçıların mirası reddedebileceğini belirtir. 606. maddeye göre ret süresi üç aydır. Bu süre yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar için ise tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar. Önemli sebepler varsa 615. madde uyarınca sulh hâkimi süreyi uzatabilir veya yeni süre tanıyabilir.
Ret, 609. maddeye göre sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır. Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse onun payı, 611. maddeye göre miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer. Altsoyun tamamının mirası reddetmesi hâlinde bunların payı, 613. madde uyarınca sağ kalan eşe geçer. En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse miras, 612. maddeye göre sulh mahkemesince iflâs hükümlerine göre tasfiye edilir.
Hükmen ret ve ret hakkının kaybı
605. maddenin ikinci cümlesine göre mirasbırakanın ödemeden aczi ölümü tarihinde açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Bu hâle uygulamada hükmen ret denir; ancak aczin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması aranır.
Buna karşılık yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı, 610. maddeye göre mirası kayıtsız şartsız edinmiş olur. Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan, tereke mallarını gizleyen ya da kendisine maleden mirasçı mirası reddedemez. Kanun, zamanaşımı veya hak düşümü sürelerinin dolmasına engel olmak için dava açılmasının ve cebrî icra takibi yapılmasının ret hakkını ortadan kaldırmadığını da ayrıca belirtir.
Bu hüküm, ret düşünülen dönemde tereke mallarının satılması, tahsilat yapılması veya benzeri işlemlere girişilmesi öncesinde Kanundaki ölçütlerin dikkate alınmasının önemini gösterir.
Reddetmeyen ancak sorumluluğu sınırlamak isteyen mirasçı için yollar
Mirası reddetme hakkı bulunan her mirasçı, 619. maddeye göre terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir; bu istem, mirasın reddine ilişkin usule uyularak bir ay içinde sulh hâkiminden yapılır. Mirasçılardan birinin defter tutma istemi diğerleri hakkında da etkili olur.
Defter incelendikten sonra mirasçılar 627. maddeye göre mirası reddettiklerini, resmî tasfiye istediklerini ya da deftere göre veya kayıtsız şartsız kabul ettiklerini beyan edebilir. Süresi içinde herhangi bir beyanda bulunmayan mirasçı, mirası tutulan deftere göre kabul etmiş sayılır. 628. maddeye göre resmî deftere göre kabul edilen miras mirasçıya sadece deftere yazılmış borçlarla geçer; 629. maddeye göre alacaklarını süresi içinde yazdırmayan alacaklılara karşı mirasçı kural olarak kişisel mallarıyla sorumlu olmaz, ancak alacaklının kusuru olmadan deftere yazdıramadığı veya bildirdiği hâlde deftere yazılmamış alacaklar için zenginleşmesi ölçüsünde sorumlu kalır.
632. madde ise her mirasçının mirası reddetmek veya resmî deftere göre kabul etmek yerine terekenin resmî tasfiyesini isteyebileceğini, resmî tasfiye hâlinde mirasçıların terekenin borçlarından sorumlu olmayacağını belirtir. Bu istem, birlikte mirasçı olanlardan birinin mirası kabul etmesi hâlinde dikkate alınmaz.
Alacaklıların korunması ve ret hâlinde sorumluluk
Kanun, mirasçıların alacaklılarını da gözetir. 617. maddeye göre malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse alacaklılar veya iflâs idaresi, kendilerine yeterli güvence verilmediği takdirde ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali hakkında dava açabilir.
618. madde ise ödemeden âciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçıların, mirasbırakandan ölümünden önceki beş yıl içinde almış oldukları ve mirasın paylaşılmasında geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde alacaklılara karşı sorumlu olduğunu düzenler. Olağan eğitim ve öğrenim giderleri ile âdet üzere verilen çeyiz bu sorumluluğun dışındadır; iyiniyetli mirasçılar ancak geri verme zamanındaki zenginleşmeleri ölçüsünde sorumlu olur.
Bir bakışta karşılaştırma
Yukarıdaki yollar kısaca şöyle özetlenebilir. Her birinin şartları ve süreleri Kanundaki ilgili maddelere bağlı olup somut durum için resmî metnin ayrıca incelenmesi gerekir.
- Kayıtsız şartsız kabul: Mirasçı mirası ve borçları bir bütün olarak edinir; ret süresi geçirilirse veya kabul sayılan davranışlarda bulunulursa bu sonuç doğar.
- Ret: Üç aylık sürede sulh mahkemesine kayıtsız şartsız beyanla yapılır; reddeden mirasçının payı kendisi sağ değilmiş gibi diğer hak sahiplerine geçer.
- Resmî defter ve deftere göre kabul: Mirasçı deftere yazılmış borçlardan sorumlu olur; defter istemi bir ay içinde yapılır.
- Resmî tasfiye: Mirasçılar terekenin borçlarından sorumlu olmaz; birlikte mirasçı olanlardan biri mirası kabul ederse bu istem dikkate alınmaz.
Aydın'da yargı yeri
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır; miras taksimi ve ortaklığın giderilmesi davaları taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tapu işlemleri taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.