Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Yasal miras sisteminin temeli: zümreler
Türk Medeni Kanunu yasal mirasçıları zümrelere ayırır. Önce gelen zümrede mirasçı varsa sonraki zümreler mirasçı olmaz. Birinci zümre mirasbırakanın altsoyudur (495. madde). Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ana ve babasıdır (496. madde); altsoyu, ana ve babası ile onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ise büyük ana ve büyük babalarıdır (497. madde).
Sağ kalan eş zümrelerin dışında ayrıca mirasçıdır ve payı, birlikte bulunduğu zümreye göre değişir. 499. madde bu payı belirler. Aşağıdaki örneklerde yalnızca bu yasal paylar kesirlerle gösterilmiştir. Ölüme bağlı tasarruf, saklı pay, mal rejiminin tasfiyesi ve tereke borçları gibi unsurlar gerçek bir hesapta ayrıca dikkate alınır.
Birinci zümre: eş, çocuklar ve halefiyet
495. maddeye göre çocuklar eşit olarak mirasçıdır. 499. madde, sağ kalan eşin mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olması hâlinde mirasın dörtte birini alacağını belirtir.
Örnek 1: Mirasbırakanın eşi ve bir çocuğu vardır. Eşin payı dörtte bir, çocuğun payı dörtte üçtür.
Örnek 2: Mirasbırakanın eşi ve üç çocuğu vardır. Eş mirasın dörtte birini alır; kalan dörtte üç, üç çocuk arasında eşit bölünür ve her çocuğa dörtte bir düşer.
Örnek 3: Mirasbırakanın eşi yoktur ve iki çocuğu vardır. Mirasın tamamı altsoya kaldığından her çocuk yarım pay alır.
495. madde, mirasbırakandan önce ölmüş olan çocukların yerini her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoylarının alacağını belirtir.
Örnek 4: Mirasbırakanın eşi, sağ olan bir çocuğu ve mirasbırakandan önce ölmüş diğer çocuğunun iki çocuğu (torunlar) vardır. Eş dörtte bir alır. Kalan dörtte üç, iki çocuk payı arasında eşit bölünür: sağ çocuğa sekizde üç düşer. Önce ölen çocuğun sekizde üçlük payı kendi altsoyu olan iki torun arasında eşit paylaşılır ve her torun on altıda üç alır.
İkinci zümre: ana, baba ve altsoyları
496. maddeye göre altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ana ve babasıdır; bunlar eşit olarak mirasçıdır. Mirasbırakandan önce ölmüş ana veya babanın yerini her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır. Bir tarafta hiç mirasçı bulunmazsa bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır. Sağ kalan eş ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olursa 499. maddeye göre mirasın yarısını alır.
Örnek 5: Mirasbırakanın altsoyu yoktur; eşi, annesi ve babası sağdır. Eş yarım, anne dörtte bir, baba dörtte bir pay alır.
Örnek 6: Mirasbırakanın altsoyu ve eşi yoktur; annesi ve babası sağdır. Anne ve baba eşit olarak mirasçıdır; her birine yarım pay düşer.
Örnek 7: Mirasbırakanın altsoyu yoktur; eşi ve annesi sağdır, baba ise ölmüş ve altsoyu da bulunmamaktadır. Baba tarafında hiç mirasçı bulunmadığından, 496. maddeye göre ana ve baba zümresine düşen yarım pay tamamen anneye kalır: eş yarım, anne yarım alır.
Örnek 8: Mirasbırakanın altsoyu ve eşi yoktur; annesi sağdır, babası mirasbırakandan önce ölmüştür ve babanın iki çocuğu (mirasbırakanın kardeşleri) sağdır. Babanın yerini halefiyet yoluyla altsoyu, yani kardeşler alır. Anne yarım pay alır; babanın yarım payı iki kardeş arasında eşit bölünür ve her kardeşe dörtte bir düşer.
Üçüncü zümre: büyük ana ve büyük babalar
497. madde, altsoyu, ana ve babası ile onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçılarının büyük ana ve büyük babaları olduğunu belirtir; bunlar eşit olarak mirasçıdır. Sağ kalan eş bu zümreyle birlikte mirasçı olursa, 499. maddeye göre mirasın dörtte üçünü alır; bu zümre de yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Örnek 9: Mirasbırakanın altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu yoktur; eşi ve dört büyük ana-büyük babası sağdır. Eş dörtte üç alır, kalan dörtte bir büyük ana ve büyük babalar arasında eşit paylaşılır; dördü de sağsa her birine on altıda bir düşer.
Evlilik dışı çocuk, evlatlık ve Devlet
498. maddeye göre evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur. 500. maddeye göre evlâtlık ve altsoyu, evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; evlâtlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Evlât edinen ve hısımları ise evlâtlığa mirasçı olmaz.
501. madde, mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirasının Devlete geçeceğini belirtir.
Saklı pay örneği: yasal pay ile tasarruf edilebilir kısım farkı
Yasal miras payı, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruf yapmaması hâlinde geçerlidir. Tasarruf yapılmışsa 505. madde, altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakanın mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında tasarruf edebileceğini düzenler. 506. maddeye göre saklı pay, altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür.
Örnek 10: Mirasbırakanın eşi ve bir çocuğu vardır. Yasal paylar eş dörtte bir, çocuk dörtte üçtür. Saklı paylar ise eş için dörtte bir (yasal payın tamamı), çocuk için yarısı olan sekizde üçtür. Saklı paylar toplamı sekizde beş eder; mirasbırakan geriye kalan sekizde üç kısımda ölüme bağlı tasarruf yapabilir.
Aydın'da yargı yeri
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır; miras taksimi ve ortaklığın giderilmesi davaları taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tapu işlemleri taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.