Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Kavram: mirasçılıktan çıkarma
Halk arasında mirastan çıkarma veya iskat olarak bilinen müessese, Türk Medeni Kanununda mirasçılıktan çıkarma başlığıyla düzenlenmiştir. 510. maddeye göre mirasbırakan, belirli durumlarda ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir. Bu nedenle mirasbırakanın dilediği herkesi mirastan çıkarması söz konusu değildir; hem çıkarılabilecek kişiler hem de sebepler Kanunda sınırlı biçimde sayılmıştır.
Saklı paylı mirasçılar 506. maddeye göre altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir. Ölüme bağlı tasarruflarda mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebildiği alan ise 505. maddeye göre saklı paylar dışında kalan kısımdır.
510. madde iki sebep belirtir:
- Mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olması.
- Mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemiş olması.
Sebebin tasarrufta belirtilmesi ve ispat yükü
512. maddeye göre mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Mirasçılıktan çıkarılan kişi itiraz ederse belirtilen sebebin varlığını ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer.
Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Ayrıca mirasbırakan bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa çıkarma geçersiz olur.
Mirasçılıktan çıkarmanın sonuçları
511. maddeye göre mirasçılıktan çıkarılan kimse mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz. Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmadıkça, mirasçılıktan çıkarılanın miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi, varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır.
Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu ise o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir. Başka bir ifadeyle çıkarmanın etkisi, kural olarak çıkarılan kişiyle sınırlıdır.
Borç ödemeden aciz belgesi nedeniyle kısmî çıkarma
513. madde ayrı bir durumu düzenler. Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Bunun için çıkarılan kısmın, mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenmesi şarttır.
Miras açıldığı zaman borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı mirasçılıktan çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, mirasçılıktan çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur.
Benzer kavramlardan farkı
Mirastan yoksunluk, 578. maddede sayılan hâllerde kanunun doğrudan doğruya sonuç bağladığı bir durumdur; örneğin mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden kişi mirasçı olamaz. Mirastan yoksunluk mirasbırakanın affıyla ortadan kalkabilir. Mirasçılıktan çıkarma ise mirasbırakanın tasarrufuna dayanır.
578. madde mirastan yoksunluk sebeplerini dört grupta sayar: mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs edenler; mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak sürekli şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getirenler; mirasbırakanın ölüme bağlı bir tasarruf yapmasını veya böyle bir tasarruftan dönmesini aldatma, zorlama veya korkutma yoluyla sağlayanlar ve engelleyenler; mirasbırakanın artık yeniden yapamayacağı bir durumda ve zamanda ölüme bağlı bir tasarrufu kasten ve hukuka aykırı olarak ortadan kaldıranlar veya bozanlar. 579. maddeye göre mirastan yoksunluk yalnız yoksun olanı etkiler; yoksun olanın altsoyu, mirasbırakandan önce ölen kimsenin altsoyu gibi mirasçı olur.
Mirastan feragat ise 528. maddeye göre mirasbırakan ile mirasçı arasında yapılan bir sözleşmedir; feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder. Mirası reddetme de mirasçının mirasın açılmasından sonra ve Kanundaki süre içinde yaptığı tek taraflı bir beyandır. Bu üç kavram sonuç bakımından benzer görünse de dayanakları, şekilleri ve zamanlamaları farklıdır.
Tasarrufa karşı başvurulabilecek yollar
Ölüme bağlı bir tasarrufun iptali için, 557. maddede sayılan sebeplerle dava açılabilir: tasarruf ehliyetinin bulunmadığı bir sırada yapılmış olması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması, içeriğinin hukuka veya ahlâka aykırı olması ya da kanundaki şekillere uyulmadan yapılması. 559. maddeye göre iptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer; iyiniyetli olmayan davalılara karşı bu süre yirmi yıldır.
Saklı payı zedelenen mirasçı ise 560. maddeye göre tenkis davası açabilir. 571. madde bu davanın, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşeceğini düzenler. Tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Aydın'da yargı yeri
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır; miras taksimi ve ortaklığın giderilmesi davaları taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tapu işlemleri taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.