Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Kazaya karışanların kanundaki ödevleri
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 81. maddesi, trafik kazasına karışanlara bir dizi ödev yükler. Hareket hâlindeki sürücü, trafik için ek bir tehlike yaratmayacak biçimde hemen durmak ve kaza mahallinde trafik güvenliği için gereken tedbirleri almak zorundadır. Kaza trafiği, can ve mal güvenliğini etkilemiyorsa, sorumluluğun saptanmasında yararlı olacak kanıt ve izler dahil, kaza yerindeki durum değiştirilmemelidir.
Aynı maddeye göre kazaya karışanlar, istendiğinde kimliklerini, adreslerini, sürücü ve tescil belgelerini ile sigorta poliçesinin tarih ve numarasını bildirmek ve göstermekle yükümlüdür. Kazanın yetkili ve görevli memurlara bildirilmesi, bunlar gelinceye kadar veya izinleri alınmadan kaza yerinden ayrılınmaması da maddede sayılan ödevler arasındadır. Sahibi veya ilgili kişiler bulunmadığı sırada bir araca ya da eşyaya zarar veren sürücünün, zarar verilen şeyin sahibini bulmaya çalışması, bulamazsa durumu tespit edip zarar verilen şey üzerine yazılı bilgi bırakması ve ilgili zabıtaya en kısa zamanda bilgi vermesi gerekir.
Kanun, zorunlu olmadıkça olay yerinden ayrılmayı yaptırıma da bağlamıştır. Ölümlü veya yaralanmalı kazalarda bu yaptırım idari para cezasının yanında hapis cezasını ve sürücü belgesinin geri alınmasını içerir; ayrıntı ve güncel tutarlar kanun metninden öğrenilmelidir.
Trafik kaza tespit tutanağını kim düzenler
Kanunun 83. maddesine göre trafik kazalarına adli yönden gereği yapılmak üzere mahalli genel zabıtaca, kazanın oluş nedenlerini, iz ve delillerini belirleyerek trafik kaza tespit tutanağı düzenlemek üzere ise trafik zabıtasınca el konulur. Trafik zabıtasının görevli olmadığı veya bulunmadığı karayollarında meydana gelen kazalarda tutanak mahalli genel zabıtaca düzenlenir ve bir örneği o yerin trafik zabıtasına gönderilir. Kanunun 5. maddesi de el konulan trafik kazalarında trafik kaza tespit tutanağı düzenlemeyi İçişleri Bakanlığının görevleri arasında sayar.
Tutanağın işlevi, kazanın nasıl meydana geldiğine ilişkin ilk resmî kaydı oluşturmaktır. Araçların konumu, izler, hava ve yol koşulları, sürücü ve araç bilgileri ile tarafların beyanları bu kayıtta yer alır. Tutanak sonraki aşamalarda sigortacıya başvuruda, ceza soruşturmasında ve tazminat davasında başvurulan belgelerden biridir; ancak kusurun hukuki değerlendirmesi sonuçta bilirkişi incelemesi ve yargı mercilerinin takdirine bağlıdır.
Yalnız maddi hasarlı kazalarda anlaşma
Kanun, yalnız maddi hasar meydana gelen kazalar için ayrı bir yol öngörür. 81. maddeye göre kazaya dahil kişilerin tümü, yetkili ve görevli kişinin gelmesine lüzum görmezlerse, bunu aralarında yazılı olarak saptamak suretiyle kaza yerinden ayrılabilir. 83. maddeye göre karayollarında meydana gelen ve yalnız maddi hasarla sonuçlanan kazalarda tarafların anlaşması hâlinde ve fiil başka bir suç oluşturmuyorsa adli kovuşturma yapılmaz.
Bu yolun kullanılabilmesi için maddi hasar dışında ölüm veya yaralanma bulunmaması gerekir. Yaralanma ya da ölüm varsa kolluğa haber verilmesi ve tutanak düzenlenmesi esastır. Anlaşmaya dayalı yazılı belgenin sigortacı tarafından hangi koşullarla kabul edildiği ise kanun metninde değil, zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarında yer alır; bu nedenle sigortacının istediği belgeler poliçe ve genel şartlardan kontrol edilmelidir.
Ölümlü ve yaralanmalı kazalarda süreç
Ölüm veya yaralanma bulunan kazalarda olay adli bir soruşturma konusu olur. Kanunun 85. maddesi, ölüme veya yaralanmaya sebep olan araç bakımından, aracın devri ve üzerinde hak tesisini önlemek amacıyla olaya el koyan Cumhuriyet savcılığınca trafik kaydına şerh düşülmesi için talimat verileceğini düzenler. Şerhin konulduğu tarihten itibaren bir ay içinde şerhin kaldırıldığına veya devamına ilişkin mahkeme kararı ibraz edilmezse şerh hükümsüz sayılır.
83. madde ayrıca trafik zabıtasının, usul kanunlarına göre görevlendirilirse, trafik kazalarında bilirkişilik yapabileceğini belirtir. Kaza tahkik memurluğu, bilirkişilik ve bunlarda aranacak şartlar ile diğer esaslar yönetmelikte gösterilir. Bu nedenle dosyada yer alan kusur değerlendirmesinin kimden geldiği ve hangi belgeye dayandığı önem taşır.
Kaza sonrasında biriken belgeler
Tutanağın yanında kazanın ardından çeşitli belgeler oluşur. Bunlar genel olarak dört grupta toplanabilir; hangilerinin gerekli olduğu somut olaya ve sigorta sözleşmesine göre değişir.
Bu belgeler sigortacıya yazılı başvuruda ve sonraki yargısal süreçte ispat aracı olarak kullanılır. Zorunlu mali sorumluluk sigortasında hangi belgelerin ibraz edileceği genel şartlarla belirlendiği için, güncel belge listesi sigorta şirketinden ve resmî mevzuattan teyit edilmelidir.
- Kaza ve kolluk belgeleri: trafik kaza tespit tutanağı, olay yeri krokisi, varsa fotoğraf ve kamera kayıtları, tanık bilgileri.
- Araç ve sigorta belgeleri: tescil belgesi, sürücü belgesi, zorunlu mali sorumluluk sigortası ve varsa kasko poliçesi.
- Hasar belgeleri: hasarın fotoğrafları, onarım ve parça faturaları, hasar tespitine ilişkin raporlar.
- Sağlık belgeleri: ilk müdahale ve tedavi evrakı, epikriz, rapor ve reçeteler, tedaviye ilişkin giderlerin belgeleri.
Aydın'da başvuru yeri
Sigorta uyuşmazlıklarında önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılır; ardından Sigorta Tahkim Komisyonu (çevrim içi) veya yetkili mahkemeler gündeme gelir. Kaza tutanağı şehir içinde kolluk, kırsalda jandarma tarafından düzenlenir. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.