Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Tanım ve atanma
Vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasbırakanın vasiyetnamesinde belirttiği son arzularının gerçekleştirilmesi için görevlendirdiği kişidir. Türk Medeni Kanununun 550. maddesine göre mirasbırakan, vasiyetnameyle bir veya birden çok vasiyeti yerine getirme görevlisi atayabilir. Görevlinin göreve başladığı sırada fiil ehliyetine sahip olması gerekir.
Kanun atamayı vasiyetnameyle yapılacak bir tasarruf olarak düzenler. 552. madde, mirasbırakanın tasarrufunda aksini öngörmüş veya sınırlı bir görev vermiş olmadıkça görevlinin yetkilerinin geniş olduğunu belirtir; dolayısıyla görevin kapsamı öncelikle vasiyetnamenin içeriğine bağlıdır.
Görevin bildirilmesi ve kabulü
550. maddeye göre vasiyeti yerine getirme görevlisine görevi sulh hâkimi tarafından bildirilir. Bildirim tarihinden başlayarak on beş gün içinde görevin kabul edilmediği sulh hâkimine bildirilmezse görev kabul edilmiş sayılır. Görevli, hizmetinin karşılığında uygun bir ücret isteyebilir; ücretin miktarı Kanunda belirtilmemiştir ve bu yazıda bir rakam verilmez.
551. madde birden çok görevli atanmasını düzenler. Tasarruftan veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça görevliler görevi birlikte yürütür. Bunlardan biri görevi kabul etmez veya edemez ya da görevi herhangi bir sebeple sona ererse, mirasbırakanın tasarrufundan aksi anlaşılmadıkça diğerleri görevi sürdürür. Birlikte hareket etmek üzere atanmış olsalar bile acele hâllerde her biri gerekli işlemleri yapabilir.
Görev ve yetkileri
552. maddeye göre mirasbırakan tasarrufunda aksini öngörmüş veya sınırlı bir görev vermiş olmadıkça vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmakla görevli ve yetkilidir. Kanun özellikle şu görevleri sayar:
- Göreve başladıktan sonra gecikmeksizin terekedeki malların, hakların ve borçların listesini düzenlemek; olanak varsa listeyi mirasçıların hazır bulunduğu bir ortamda yapmak.
- Terekeyi yönetmek ve yönetimin gerektirdiği ölçüde tereke mallarının zilyetliğinin kendisine devrini istemek.
- Tereke alacaklarını tahsil etmek ve borçlarını ödemek.
- Vasiyetleri yerine getirmek.
- Terekenin paylaşılması için plân hazırlamak.
- Tereke ile ilgili dava ve takiplerde miras ortaklığını temsil etmek; mirasçılar tarafından açılmış davalardan görevi ile ilgili olanlara müdahil olarak katılabilmek.
- Açtığı veya aleyhine açılan davaları ve yapılan takipleri mirasçılara bildirmek.
Tereke malları üzerinde tasarruf ve sınırlar
553. maddeye göre mirasbırakan taahhüt etmiş olmadıkça, terekeye dahil malların vasiyeti yerine getirme görevlisi tarafından devri veya bunlar üzerinde sınırlı ayni haklar kurulması, sulh hâkiminin yetki vermesine bağlıdır. Hâkim, olanak bulunduğu takdirde mirasçıları dinledikten sonra karar verir. Olağan giderleri karşılayacak ölçüdeki tasarruflar için ise yetki almaya gerek yoktur.
Bu hüküm, görevlinin geniş yönetim yetkisi bulunsa da malların devrine ilişkin işlemlerde sulh hâkiminin denetiminden bağımsız hareket edemeyeceğini gösterir. 592. madde ise mirasbırakanın terekenin tamamı üzerinde yetkili olmak üzere vasiyeti yerine getirme görevlisi atamış olması hâlinde, önemli bir engel bulunmadıkça terekenin resmen yönetilmesinin ona verileceğini düzenler.
Denetim ve görevin sona ermesi
555. maddeye göre vasiyeti yerine getirme görevlisi, görevinin yerine getirilmesinde sulh hâkiminin denetimine tâbidir. Hâkim şikâyet üzerine veya kendiliğinden gereken önlemleri alır. Görevlinin yetersiz olduğu, görevini kötüye kullandığı veya ağır ihmalde bulunduğu tespit edilirse sulh hâkimi tarafından görevine son verilir. Bu karara karşı tebliğinden başlayarak on beş gün içinde asliye mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir.
554. maddeye göre görev, görevlinin ölümü veya atanmasını geçersiz kılan bir sebebin varlığı hâlinde kendiliğinden sona erer. Görevli ayrıca sulh hâkimine yapacağı bir beyanla görevinden ayrılabilir; ancak görev uygunsuz bir zamanda bırakılamaz.
Sorumluluk ve mirasçılarla ilişki
556. maddeye göre vasiyeti yerine getirme görevlisi, görevini yerine getirirken özen göstermekle yükümlüdür ve ilgililere karşı bir vekil gibi sorumludur. Bu hüküm, görevlinin ihmal veya kusuruyla mirasçılara ya da vasiyet alacaklılarına verdiği zararlardan sorumlu tutulabileceğini gösterir.
593. madde terekeyi resmen yöneten kişinin yükümlülüklerini sayar; vasiyeti yerine getirme görevlisine terekenin yönetimi 592. madde uyarınca verildiğinde, bu çerçevede terekenin yazımı, gereken koruma önlemlerinin alınması, mirasbırakanın alacaklarının tahsili ve borçlarının ödenmesi gibi işler gündeme gelir. Mirasçıların yasal haklarını zedelemediği anlaşılan vasiyetlerin yerine getirilmesi ise aynı maddede sulh hâkiminin izni ve asliye hâkiminin onayı şartına bağlanmıştır.
Vasiyeti yerine getirme görevlisinin atanması, mirasçıların mirasçılık sıfatını veya saklı pay haklarını ortadan kaldırmaz. Mirasçılar tenkis ve iptal davalarını Kanunda öngörülen sürelerle açabilir (559 ve 571. maddeler). Vasiyetnamenin sulh hâkimine tesliminin zorunlu olduğu (595. madde) ve vasiyetnamenin tesliminden başlayarak bir ay içinde açılacağı (596. madde) da hatırlanmalıdır.
Aydın'da yargı yeri
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır; miras taksimi ve ortaklığın giderilmesi davaları taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tapu işlemleri taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.