Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Hesaplar terekeye dahildir
Türk Medeni Kanununun 599. maddesine göre mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle onun alacaklarını ve diğer malvarlığı haklarını doğrudan doğruya edinir. Banka hesabındaki bakiye de mirasbırakanın bankadan alacağı olarak tereke içinde yer alır. Birden çok mirasçı varsa 640. maddeye göre paylaşmaya kadar terekeye elbirliğiyle sahip olunur ve terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf edilir.
Bu nedenle ölüm sonrasında hesaptan tek bir mirasçının kendi payı kadar çekim yapabilmesi, genel olarak elbirliği mülkiyeti kuralları ve bankanın iç düzenlemeleri çerçevesinde değerlendirilir. Mirasçıların hepsinin birlikte hareket etmesi ya da sulh mahkemesince bir temsilci atanması mümkündür (640. madde). Bankaların hangi belgeleri isteyeceği ilgili bankanın uygulamasından öğrenilir.
Mirasçılık belgesinin rolü
598. maddeye göre başvuru üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Mirasçılık sıfatının hangi belgeyle gösterileceği banka, sigorta şirketi ve benzeri kurumlara göre değişebilir; belgenin hangi kurumda zorunlu tutulacağı kurumun mevzuatına ve uygulamasına bağlıdır.
Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarruf varsa, lehine tasarruf yapılan kişiye 598. maddede düzenlenen belge, itiraz edilmemesi koşuluyla sulh mahkemesince verilir. Belgenin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.
Vergi dairesinden tasdikname ve kiralık kasa
Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 17. maddesi, bankalar, sigorta şirketleri ve benzeri kurumların istihkak sahiplerine bu verginin konusuna giren bir işlem dolayısıyla para ve senet verebilmek için öncelikle verginin ödenmiş olduğuna dair vergi dairesinden verilmiş bir tasdikname talep etmesini düzenler. Tasdikname ibraz etmeyen hak sahiplerinin istihkaklarından Kanunda öngörülen oranda vergi karşılığı tevkifat yapıldıktan sonra bakiyenin verilmesi mümkündür. Tevkifat oranı değişebildiğinden bu yazıda yer almaz.
Bu hüküm, ölüm sonrasında banka işlemlerinde neden vergi dairesinden belge istendiğini açıklar. Beyanname süreleri ise aynı Kanunun 9. maddesinde düzenlenmiştir; ölüm Türkiye’de gerçekleşmişse ve mükellefler Türkiye’deyse ölüm tarihini izleyen dört ay içinde beyanname verilir.
Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 23. maddesi, bankalar nezdindeki kiralık kasa sahiplerinden birinin ölümü hâlinde, sulh hâkimi tarafından yapılacak tespit hariç, vergi dairesinin yetkili bir memuru hazır bulunmadıkça kasanın açılmasına ve bu memur huzurunda tespit edilmedikçe muhteviyatının mirasçılar, kanuni temsilciler veya vekilleri tarafından alınmasına müsaade edilemeyeceğini belirtir.
Medeni Kanunun 589. maddesi de sulh hâkiminin tereke mallarının korunması için gerekli önlemleri alabileceğini, bunların arasında tereke mallarının yazımı ve mühürlenmesinin bulunduğunu düzenler.
Hayat sigortası ve lehdar
Mirasbırakanın kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncü kişi lehine hayat sigortası yapması hâlinde, sigortanın ödenmesine ilişkin işlemler sigorta sözleşmesi ve sigorta mevzuatı çerçevesinde yürür. Medeni Kanun bu alacağı saklı pay hesabı ve tenkis bakımından ayrıca ele alır.
507 ve 509. maddelere göre tasarruf edilebilir kısım hesaplanırken, mirasbırakanın kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncü kişi lehine hayat sigortası sözleşmesi yapması, böyle bir kişiyi sonradan lehdar olarak tayin etmesi veya sigortacıya karşı olan istem hakkını karşılıksız olarak üçüncü kişiye devretmesi hâlinde, sigorta alacağının mirasbırakanın ölümü zamanındaki satın alma değeri terekeye eklenir. 567. madde ise aynı alacağın satın alma değerinin tenkise tâbi olduğunu belirtir.
Bu hükümler, sigorta alacağının saklı pay hesabı ve tenkis bakımından nasıl dikkate alınacağını gösterir; sigorta alacağının hukuki niteliğine ilişkin ayrıntılar bu yazının dayandığı metinlerde yer almaz. Lehdarlığın şartları ve ödemenin usulü ise sigorta sözleşmesine ve sigorta mevzuatına bağlıdır.
Geçim giderleri ve cenaze masrafları
Mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimseler, 645. maddeye göre ölüm tarihinden başlayarak üç aylık bakım ve geçim giderlerinin terekeden sağlanmasını isteyebilir. 507. madde de tasarruf edilebilir kısım hesaplanırken mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderlerinin terekeden indirileceğini düzenler.
Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 12. maddesi de cenazenin techiz ve tedfini için yapılan masrafların, beyannamede gösterilmek şartıyla, edinilen malların değerinden tenzil edileceğini belirtir.
Aylık ve ödenekler
Ölen kişinin hak sahiplerine bağlanabilecek aylıklar, işçilik alacakları veya ölüm sonrasında ödenebilecek diğer sosyal güvenlik ödemeleri, ilgili sosyal güvenlik ve iş mevzuatına tabidir. Bu yazının dayandığı kanun metinleri arasında söz konusu mevzuatın ayrıntıları bulunmadığından, şartlara, süreye veya kimlere ödeneceğine ilişkin bir açıklama yapılmamıştır. İlgili kurumun resmî kaynaklarından güncel bilginin alınması gerekir.
Aydın'da yargı yeri
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır; miras taksimi ve ortaklığın giderilmesi davaları taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tapu işlemleri taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.