Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
3573 sayılı Kanun'un çerçevesi
Zeytinliklerin korunmasına ilişkin temel düzenleme, 26 Ocak 1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun’dur. Kanunun 2. maddesine göre orman sınırları dışında bulunan ve Devletin hüküm ve tasarrufunda olan yabani zeytinlikler, Antep fıstığı ve harnupluklar ile sakız nevileri; ayrıca orman sınırları dışında olup 2924 sayılı Kanun kapsamında bulunmayan, zeytin yetiştirmeye elverişli fundalık ve makilikler, kanunda belirtilen bakanlıkça tespit edilip haritalanır.
Kanunun 3. maddesi bu alanların en az yirmi beş dönümlük parseller hâlinde parsellenmesini ve bilinen araçlarla ilan edilmesini düzenler. Kanun metninde bakanlık adı Tarım ve Köyişleri Bakanlığı olarak geçer.
Zeytinlik sahalarında yapılaşma ve tesis
Kanunun 20. maddesine göre zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az üç kilometre mesafede, zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri yapımı ve işletilmesi bakanlığın iznine bağlıdır.
Aynı maddeye göre zeytincilik sahaları daraltılamaz. Ancak belediye sınırları içinde bulunan zeytinlik sahalarının imar hudutları kapsamı içine alınması hâlinde altyapı ve sosyal tesisler dâhil toplam yapılaşma, zeytinlik alanının yüzde onunu geçemez.
Ağaç sökümü ve hayvan sokma yasağı
Kanunun 20. maddesi, bu sahalardaki zeytin ağaçlarının sökülmesini bakanlığın fenni gerekçeye dayalı iznine bağlar. İznin verilmesinde bakanlığa bağlı araştırma enstitülerinin ve mahallinde varsa ziraat odasının uygun görüşü alınır. Bu hâlde dahi kesin zaruret görülmeyen zeytin ağacı kesilemez ve sökülemez; izinsiz kesenlere veya sökenlere ağaç başına idari para cezası verilir.
Kanunun 14. maddesi ise zeytinliklere her çeşit hayvan sokulmasını ve yerleşim sahaları hariç zeytin sahalarına en az bir kilometre yakınlıkta koyun ve keçi ağılı yapılmasını yasaklar. Madde, aykırı hareket edenler hakkında zarar görenin şikâyeti üzerine üç aya kadar hapis veya adli para cezası öngörür.
7554 sayılı Kanun ve ÇED hükmü
7554 sayılı Kanun, 19 Temmuz 2025 tarihlidir ve Çevre Kanunu’nun 10. maddesini değiştirmiştir. Bu kanunun diğer hükümlerinin, özellikle zeytinlik alanlarını ilgilendiren hükümlerinin kapsamı ve bu hükümlere ilişkin yargı süreçlerinin güncel durumu, yazının hazırlandığı tarihte resmî kaynaktan doğrulanamamıştır; bu nedenle ayrıntı verilmemektedir.
Resmî metinle doğrulanabilen bir değişiklik, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 10. maddesindedir. Maddeden ‘ÇED Gerekli Değildir Kararı’ ibaresi çıkarılmış ve olumlu karar alınmadan izin ve ruhsat verilemeyeceği kuralının başvuru süreçlerine engel olmadığını belirten bir cümle eklenmiştir.
Güncel durumun takibi
Zeytinlik alanlarında bir faaliyet planlanıyorsa 3573 sayılı Kanun’un güncel metni, 7554 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri ve varsa Anayasa Mahkemesi kararları birlikte izlenmelidir.
Zeytinlikle ilgili idari işlemlere karşı iptal davası açılması hâlinde dava süresi ve yürütmenin durdurulması için 2577 sayılı Kanun’daki genel hükümler uygulanır.
Aydın'da yargı yeri
Çevre ve imar işlemlerine karşı iptal davaları idare mahkemesinde açılır. Aydın'da idare mahkemeleri bulunur ve istinaf başvuruları İzmir Bölge İdare Mahkemesi'ne yapılır. ÇED duyuruları ve halkın katılımı toplantıları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce yürütülür.