Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Genel kural: altmış gün
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay’da ve idare mahkemelerinde altmış gündür. Vergi mahkemelerinde bu süre otuz gündür.
Çevre alanında ÇED kararları, ruhsatlar, imar planları ve izinler gibi birçok işlem bu genel kurala tabidir. Buna karşılık özel bir kanun ayrı süre öngörmüşse o süre uygulanır. Örneğin 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 25. maddesi, idari yaptırım kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılabileceğini belirtir.
Sürenin başlangıcı
Aynı maddeye göre süreler, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Kanunun 8. maddesi de sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağını belirtir.
Sürenin son günü tatil gününe rastlarsa süre, tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Tatil günleri sürelere dâhildir. Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa, bu süreler ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.
İlanla bildirim ve düzenleyici işlemler
Kanunun 7. maddesinin üçüncü fıkrası, adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hâllerde, özel kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça sürenin son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlayacağını düzenler.
Dördüncü fıkra ise ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağını söyler. Bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işlem, uygulanan işlem veya her ikisi aleyhine dava açabilir.
Belirli bir çevre işleminde hangi fıkranın uygulanacağı, işlemin niteliğine ve ilgili özel kanundaki bildirim kuralına bağlıdır. Bu nedenle ilan tarihinin süre bakımından taşıdığı anlam, her olayda ilgili mevzuata ve işlemin bildirim şekline göre ayrıca belirlenir.
İdareye başvuru ve zımni ret
Kanunun 10. maddesine göre ilgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlemin yapılması için idari makamlara başvurabilir. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve ilgililer otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir.
Aynı maddede, idarece verilen cevabın kesin olmaması hâlinde ilgilinin cevabı istemin reddi sayarak dava açabileceği veya kesin cevabı bekleyebileceği, ancak bekleme süresinin başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemeyeceği belirtilir.
Üst makama başvuru
Kanunun 11. maddesine göre idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur.
İsteğin reddedilmesi veya otuz gün içinde cevap verilmemesi nedeniyle reddedilmiş sayılması hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.
Aydın'da yargı yeri
Çevre ve imar işlemlerine karşı iptal davaları idare mahkemesinde açılır. Aydın'da idare mahkemeleri bulunur ve istinaf başvuruları İzmir Bölge İdare Mahkemesi'ne yapılır. ÇED duyuruları ve halkın katılımı toplantıları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce yürütülür.