Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Tanıma ve tenfiz nedir?
Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de etki doğurması genel olarak “tanıma” veya “tenfiz” adı verilen bir yargısal süreçle ilişkilidir. Bu konu, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunda düzenlenmiştir. Kanunun madde numaraları, şartları ve süreleri bu yazıda aktarılmamıştır; güncel metin Mevzuat Bilgi Sistemi’nden okunabilir.
Genel çerçevede tanıma, yabancı kararın Türkiye’de de hukuki sonuç doğurabilmesi için kabul edilmesini; tenfiz ise kararın icra edilebilir hâle getirilmesini ifade eder. Boşanma kararı gibi medeni durumu değiştiren kararlar bakımından genellikle tanıma, nafaka veya benzeri parasal hükümler bakımından ise icra gündeme gelir. Bu ayrımın somut dosyadaki karşılığı 5718 sayılı Kanunun güncel metninden kontrol edilmelidir.
Neden tanıma gerekir?
Yurt dışında boşanan ve evliliği Türkiye’deki nüfus kayıtlarında devam eden kişiler açısından tanıma, Türk kayıtlarının gerçek durumu yansıtmasını sağlar. Tanıma yapılmadığında kişi, Türkiye’deki kayıtlarda hâlâ evli görünebilir. Bu durum yeniden evlenme, miras, nafaka, tapu ve benzeri işlemlerde sorun yaratabilir. Bu yüzden Türk vatandaşları ve Türkiye’de nüfus kaydı bulunan kişiler bakımından tanıma konusu önem taşır.
Yabancı uyruklu kişilerin kendi ülkelerinde aldıkları boşanma kararının Türkiye’de tanınması ise, Türkiye’deki işlemleri bakımından (örneğin Türkiye’de taşınmaz edinilmesi, ikamet veya yeni bir evlilik) gündeme gelebilir. Ayrıntı, kişinin uyruğuna, evliliğin kurulduğu ülkeye ve işlemin türüne göre değişir.
Belgelere ilişkin genel kurallar
Tanıma sürecinde mahkemeye yabancı makamlarca düzenlenmiş belgeler sunulur. Bunların başında yabancı mahkeme kararının aslı veya onaylı örneği gelir. Bu belgeler bakımından 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun iki genel kuralı yol göstericidir. HMK 223. madde, yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan tarafın tercümesini de mahkemeye sunmak zorunda olduğunu, mahkemenin kendiliğinden veya diğer tarafın talebi üzerine belgenin resmî tercümesini isteyebileceğini belirtir.
HMK 224. madde ise yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin Türkiye’de bu vasfı taşımasının, belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya ilgili Türk konsolosluk makamı tarafından onaylanmasına bağlı olduğunu, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin yabancı resmî belgelerin tasdikiyle ilgili hükümlerinin saklı olduğunu söyler. Uygulamada kararın kesinleştiğini gösteren bir belge ve belgelerin onayı (apostil gibi sözleşme temelli yollar dâhil) bu çerçevede gündeme gelir. Hangi ülkeden hangi tasdik yönteminin gerektiği, ülkenin Türkiye ile ilişkisine ve ilgili sözleşmelere bağlıdır.
Sürecin genel akışı
Başvurunun hangi mahkemeye ve hangi usulle yapılacağı ilgili kanunlarda belirlenir. Dilekçeye genellikle yabancı kararın onaylı örneği, kararın kesinleştiğini gösteren belge ve Türkçe tercümeleri eklenir; gerekli belgeler ilgili mevzuata göre değişir. Mahkeme, yabancı kararın tanınması için kanunda aranan şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini inceler. Kanunda hangi şartların arandığı ve hangi hâllerde tanımanın reddedileceği, bu yazıda ayrıntılı olarak aktarılmamış olup 5718 sayılı Kanunun güncel metninden öğrenilmelidir.
Tanıma kararının nüfus kaydına yansıtılması bakımından usul, Nüfus Hizmetleri mevzuatında düzenlenir ve ilgili idareden öğrenilir.
Boşanmanın fer’î sonuçları ve dikkat edilecek noktalar
Yabancı karar yalnızca boşanmaya ilişkin hükmü değil, velayet, nafaka, mal paylaşımı gibi sonuçları da içerebilir. Bu sonuçların Türkiye’de uygulanabilmesi, kararın tanınması ve gerekiyorsa tenfizi ile mümkündür. Çocuk ve nafaka gibi konularda Türk mahkemelerinde yeni bir dava açılıp açılamayacağı ise somut dosyaya ve uygulanacak hukuka bağlıdır.
Bu yazı genel bilgi niteliğindedir. Yabancı unsurlu boşanma ve tanıma-tenfiz, uygulanacak hukuk ve ilgili ülke ile Türkiye arasındaki sözleşmeler gibi birçok değişkene bağlıdır. Güncel mevzuat Mevzuat Bilgi Sistemi’nden izlenebilir.
Aydın'da yargı yeri
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.