Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Belgelerin dayanağı: dilekçe ve delil kuralları
Boşanma davasında hangi belgenin sunulacağı tek bir listeyle belirlenmez; belgeler, dava dilekçesinde ileri sürülen vakıalara ve talep edilen sonuçlara bağlıdır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun (HMK) 119. maddesi, dava dilekçesinde bulunması gereken hususları sayar: mahkemenin adı, tarafların adı, soyadı ve adresleri, davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, davanın konusu, iddianın dayanağı olan vakıaların açık özetleri, her vakıanın hangi delillerle ispat edileceği, dayanılan hukuki sebepler ve açık bir talep sonucu.
HMK 121. madde ise dilekçede gösterilen ve davacının elinde bulunan belgelerin asıllarıyla birlikte, davalı sayısından bir fazla düzenlenmiş örneklerinin ya da sadece örneklerinin dilekçeye eklenerek mahkemeye verilmesini öngörür. Başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için bunların bulunabilmesini sağlayacak açıklamanın dilekçede yer alması gerekir.
Kimlik ve aile kayıtlarına ilişkin belgeler
Boşanma davalarında genellikle tarafların kimliğini ve aile bağlarını gösteren kayıtlar hazırlanır. Bunlar arasında nüfus kayıt örneği, evlilik bilgisini gösteren kayıtlar ve ortak çocuk varsa çocuğa ilişkin nüfus kayıtları sayılabilir. Bu kayıtların hangi biçimde ve hangi kurumdan alınacağı ilgili idari mevzuata bağlıdır; ayrıntılar nüfus müdürlüğünden ya da e-Devlet üzerinden öğrenilebilir.
Yetkili mahkemenin belirlenmesi bakımından adres bilgisi de belge niteliğindedir. TMK 168. maddeye göre boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Bu nedenle yerleşim yeri belgesi ve birlikte oturulan adresi gösteren kayıtlar dosyanın başında önem taşır.
Mali durum ve mal varlığına ilişkin belgeler
Tazminat, nafaka ve mal rejiminin tasfiyesi talepleri varsa, tarafların gelir ve mal varlığı durumunu gösteren belgeler delil niteliği kazanır. Bu kapsamda genellikle şu belgeler gündeme gelir:
- Gelir belgeleri: maaş bordroları, vergi kayıtları, serbest meslek veya ticari faaliyete ilişkin kayıtlar.
- Banka ve hesap kayıtları: hesap hareketleri, kredi ve borç bilgileri.
- Taşınmaz ve taşıt kayıtları: tapu kayıtları, araç tescil kayıtları.
- Aile konutuna ilişkin belgeler: tapu veya kira sözleşmesi. Aile konutu için TMK 194. madde, eşlerden birinin diğer eşin açık rızası bulunmadıkça konutla ilgili kira sözleşmesini feshedemeyeceğini, konutu devredemeyeceğini veya üzerindeki hakları sınırlayamayacağını belirtir; maliki olmayan eş tapu kütüğüne şerh verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.
Delillerin sunulması ve değerlendirilmesi
HMK 194. maddeye göre taraflar dayandıkları vakıaları ispata elverişli biçimde somutlaştırmalı, ayrıca dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmelidir. Belgelerin yalnızca dosyaya eklenmesi yetmez; her belgenin hangi iddiayı desteklediğinin dilekçede ifade edilmesi gerekir. HMK 189. madde hukuka aykırı olarak elde edilmiş delillerin mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamayacağını belirtir; bu nedenle belge ve kayıtların hukuka uygun yoldan elde edilmesi önemlidir.
Boşanma davasında yargılamaya özgü bazı kurallar da vardır. TMK 184. maddeye göre hâkim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; bu olgular hakkında taraflara yemin öneremez; tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz ve hâkim kanıtları serbestçe takdir eder. Dolayısıyla belgeler, hâkimin bu serbest değerlendirmesinde diğer delillerle birlikte ele alınır.
Yabancı dilde veya yabancı makamlarca düzenlenmiş belgeler
Yurt dışında düzenlenmiş evlilik kaydı ya da başka bir belge dosyaya sunulacaksa HMK’nın ilgili hükümleri dikkate alınır. HMK 223. madde, yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan tarafın tercümesini de mahkemeye sunmak zorunda olduğunu, mahkemenin kendiliğinden veya diğer tarafın talebi üzerine belgenin resmî tercümesini isteyebileceğini belirtir. HMK 224. madde ise yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin Türkiye’de bu vasfı taşımasının, belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya ilgili Türk konsolosluk makamı tarafından onaylanmasına bağlı olduğunu söyler; Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin tasdike ilişkin hükümleri saklıdır.
Harç ve gider avansına ilişkin tutarlar zamanla değiştiğinden bu yazıda herhangi bir rakam verilmemiştir; güncel tutarlar adliye veya ilgili resmî kaynaklardan öğrenilir. Bu liste genel bir çerçeve sunar; belgelerin dosyaya özgü kapsamı, ileri sürülen iddialara göre değişir.
Aydın'da yargı yeri
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.