Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Kanunda sabit bir hesap yöntemi yoktur
Nafaka miktarının nasıl hesaplanacağı sıkça sorulur; ancak 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) nafaka için maktu bir tutar, oran veya formül öngörmez. Kanun, nafakanın türüne göre değerlendirilecek ölçütleri belirler ve miktarın tayinini hâkime bırakır. TMK 4. madde de kanunun takdir yetkisi tanıdığı konularda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre karar vereceğini belirtir.
Bu nedenle hiçbir kaynakta herkes için geçerli bir nafaka tutarı verilemez. Ekonomik göstergeler kanunda ölçüt olarak sayılmamıştır; mahkeme, dosyadaki delillere göre değerlendirme yapar. Bu yazıda herhangi bir tutar veya oran yazılmamıştır.
Yoksulluk nafakasında ölçütler
TMK 175. maddeye göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Maddeden çıkan üç ölçüt şunlardır: talep eden tarafın boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması, talep edenin kusurunun diğer tarafa göre daha ağır olmaması ve nafaka yükümlüsünün malî gücü.
Maddedeki “süresiz olarak” ibaresi Anayasa Mahkemesinin kararıyla iptal edilmiştir; iptalin yürürlüğe gireceği tarih ve kararın ayrıntıları ayrı bir yazıda ele alınmıştır. Yoksulluk nafakası kurumunun kendisi kaldırılmamıştır.
Çocuk için nafaka: iştirak nafakası ölçütleri
Çocuğun bakım ve eğitim giderleri için ödenen nafakada TMK 330. madde esas alınır. Maddeye göre nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur. Nafaka her ay peşin olarak ödenir.
TMK 182. madde, velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorunda olduğunu belirtir. TMK 327. madde, çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderlerin ana ve baba tarafından karşılanacağını söyler. TMK 328. madde ise bakım borcunun çocuğun ergin olmasına kadar devam ettiğini, çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa ana ve babanın durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlü olduğunu düzenler. Çocuk nafakası bakımından ebeveynlerin kusuru, madde metninde ölçüt olarak sayılmamıştır; metinde öne çıkan çocuğun ihtiyaçları ile ebeveynlerin ödeme gücüdür.
Dava süresince tedbir nafakası
Boşanma veya ayrılık davası açıldığında TMK 169. madde uyarınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri resen alır. Dava süresince ödenecek nafaka bu geçici önlemlerden biridir. Evlilik birliği sürerken, dava açılmadan önce de TMK 196 ve 197. maddeler kapsamında benzer önlemler istenebilir; bu konu ayrı bir yazıda anlatılmıştır.
Tedbir nafakasının miktarı da hâkimin takdirindedir; yargılama sürerken taraflardan gelir ve ihtiyaç bilgileri toplanabilir. Dava sonunda verilecek karar ise ayrıca değerlendirilir.
Takdirde dikkate alınan unsurlar ve sonradan değişiklik
Kanun metinlerindeki ölçütler çerçevesinde mahkemeler, taraflara ait gelir, mal varlığı, giderler, çocukların yaşı ve eğitim durumu gibi unsurları dosyadaki belgeler ve araştırma sonuçlarıyla birlikte değerlendirebilir. Hangi unsurun ne ağırlıkta olacağı kanunda sıralanmamıştır; bu yüzden aynı gelire sahip iki dosyada sonuç farklı olabilir.
Nafakaya ilişkin karar kalıcı olarak değişmez niteliktedir demek de doğru değildir. TMK 176. madde, tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebileceğini belirtir. Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir. Çocuk nafakasında ise TMK 331. madde, durumun değişmesi hâlinde hâkimin istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirleyeceğini veya nafakayı kaldıracağını düzenler.
Yardım nafakası da bir başka türdür: TMK 364. maddeye göre herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür ve TMK 365. maddeye göre dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir.
Aydın'da yargı yeri
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.