Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Kusur ve işletenin sorumluluğu
Trafik kazalarında sorumluluk iki düzeyde incelenir. Birincisi, motorlu aracın işletilmesinden doğan zararlar bakımından 2918 sayılı Kanunun 85. maddesinde düzenlenen işleten sorumluluğudur. İkincisi, zarar görenin ve diğer sürücülerin kusurunun tazminata etkisidir.
Kanunun 86. maddesine göre işleten, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın, kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin ya da bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur. Sorumluluktan kurtulamayan işleten, kazanın oluşunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat ederse hâkim durum ve şartlara göre tazminat miktarını azaltabilir.
Asli kusur sayılan haller
Kanunun 84. maddesi, araç sürücülerinin belirli hareketleri yapmaları hâlinde asli kusurlu sayılacağını belirtir. Bu hâller arasında kırmızı ışıklı trafik işaretinde veya yetkili memurun dur işaretinde geçme, arkadan çarpma, geçme yasağı olan yerlerde geçme, doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma, şeride tecavüz etme, kavşaklarda geçiş önceliğine uymama ve park için ayrılmış yerlerde kurallara uygun park edilmiş araçlara çarpma sayılmıştır.
Maddenin devamına göre bu hareketlerden herhangi biri kazaya karışan sürücülerden birden fazlası tarafından yapılmışsa veya kaza bu hareketler dışında kurallara, yasaklamalara, kısıtlamalara ve talimatlara uyulmamasından doğmuşsa, karayolunu kullananlar için kusur oranı yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir. Dolayısıyla her kazada kusur oranı kanundaki listeden otomatik çıkmaz; olayın özelliklerine göre belirlenir.
Kusur raporu ve bilirkişi incelemesi
Kusur oranı tartışmalı olduğunda mahkeme genellikle bilirkişi incelemesi yaptırır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 266. maddesi, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde mahkemenin bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceğini düzenler. 2918 sayılı Kanunun 83. maddesine göre trafik zabıtası da usul kanunlarına göre görevlendirilirse trafik kazalarında bilirkişilik yapabilir.
Hukuk Muhakemeleri Kanununun 279. maddesine göre rapor, görevlendirildiği hususları, incelenen maddi vakıaları, gerekçeyi ve varılan sonuçları içermelidir. Aynı maddenin dördüncü fıkrası, bilirkişinin çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamayacağını ve hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamayacağını belirtir. Kusur raporu bu nedenle teknik bir görüştür; son değerlendirmeyi hâkim yapar.
Zarar görenin kusuru ve tazminata etkisi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 52. maddesine göre zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim tazminatı azaltabilir veya tamamen kaldırabilir. Bu hüküm uygulamada müterafik kusur olarak anılan durumu ifade eder.
Zorunlu mali sorumluluk sigortası bakımından da benzer bir sınır vardır: 2918 sayılı Kanunun 92. maddesi, hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat taleplerini sigorta kapsamı dışında sayar. Sigortacıya yapılan başvuruda ve davada talebin kusur oranına göre şekillenmesinin nedeni budur.
Rapora itiraz ve hâkimin takdiri
Hukuk Muhakemeleri Kanununun 281. maddesine göre taraflar, bilirkişi raporunun kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde raporda eksik gördükleri hususların bilirkişiye tamamlattırılmasını, belirsizlik gösteren hususlar hakkında bilirkişinin açıklama yapmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilir. Raporu hazırlamanın çok zor veya imkânsız olması ya da özel veya teknik bir çalışma gerektirmesi hâlinde, bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir.
Mahkeme gerekli görürse bilirkişiden ek rapor alabilir, açıklamalarını sözlü olarak isteyebilir veya yeni görevlendireceği bilirkişi aracılığıyla yeniden inceleme yaptırabilir. 282. madde uyarınca hâkim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Ayrıca Türk Borçlar Kanununun 74. maddesi, hukuk hâkiminin kusurun olup olmadığına karar verirken ceza hâkimince verilen beraat kararıyla da, kusurun değerlendirilmesine ilişkin kararla da bağlı olmadığını belirtir.
Aydın'da başvuru yeri
Sigorta uyuşmazlıklarında önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılır; ardından Sigorta Tahkim Komisyonu (çevrim içi) veya yetkili mahkemeler gündeme gelir. Kaza tutanağı şehir içinde kolluk, kırsalda jandarma tarafından düzenlenir. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.