Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Denetimli serbestlik kavramı
Denetimli serbestlik, farklı kanunlarda farklı amaçlarla kullanılan bir kavramdır. Bu yazı, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 105/A maddesinde düzenlenen, hükümlünün cezasının belirli bir kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına ilişkin usulü anlatır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında uygulanan denetimli serbestlik tedbiri ayrı bir düzenlemedir.
105/A maddesinin amacı, hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmektir (m.105/A/1).
Temel şartlar
Maddenin birinci fıkrasına göre açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına karar verilebilir. Karar, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından verilir.
Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına karşın iradesi dışındaki bir nedenle açık kuruma ayrılamayan veya bu nedenle kapalı kuruma geri gönderilen, iyi hâlli hükümlüler de diğer şartları taşımaları hâlinde bu usulden yararlanabilir (m.105/A/2).
Adlî para cezasının ödenmemesi nedeniyle cezası hapse çevrilen hükümlüler bu infaz usulünden yararlanamaz (m.105/A/4).
7550 sayılı Kanunla eklenen süre şartı
4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla birinci fıkraya bir cümle eklenmiştir. Buna göre hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, her hâlde beş günden az olmamak üzere, ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir (m.105/A/1).
Bu şart, daha önce yalnızca koşullu salıverilmeye bir yıl kalması ölçüsüne bakan uygulamaya ek bir koşul getirmektedir. Onda bir oranı, kurumda geçirilmesi gereken sürenin hesabında kullanılır; hesabın somut hükümlü bakımından nasıl yapılacağı infaz mevzuatı ve infaz hâkimliği uygulamasına göre belirlenir.
Geçiş hükmü: suç tarihi
5275 sayılı Kanunun geçici 11. maddesi, 7550 sayılı Kanunla eklenmiştir. Maddeye göre, 105/A maddesinin birinci fıkrasında yapılan düzenleme, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlar bakımından uygulanmaz. Kanunun yürürlük tarihleri listesinde 7550 sayılı Kanunun 105/A maddesine ilişkin değişikliği için 4 Haziran 2025 tarihi gösterilmiştir.
Bu nedenle onda bir ve beş gün şartının uygulanıp uygulanmayacağı bakımından belirleyici olan unsur, hükümlünün infaz edilen cezaya konu suçu işlediği tarihtir. Bu tarih, hüküm veya kesinleşme tarihinden farklı olabilir.
Tedbir sırasındaki yükümlülükler
Denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle cezasının infazına karar verilen hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar şu yükümlülüklerden bir veya birden fazlasına tabi tutulabilir; bu karar denetimli serbestlik müdürlüğünce verilir (m.105/A/5):
- Kamuya yararlı bir işte ücret alınmaksızın çalıştırılması
- Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulması
- Belirlenen yer veya bölgelere gitmemesi
- Belirlenen programlara katılması
Yükümlülüklere uyulmaması ve tedbirin sona ermesi
Hükümlünün ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat etmemesi, yükümlülüklere ve denetim planına uymakta ısrar etmesi veya ceza infaz kurumuna geri dönmek istemesi hâlinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının açık ceza infaz kurumunda infazına karar verebilir (m.105/A/6). Tedbir uygulanmaya başlandıktan sonra işlendiği iddia edilen ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılması hâlinde de benzer bir karar verilebilir (m.105/A/7).
Maddenin üçüncü fıkrası ayrıca bazı gruplar için daha uzun süre ölçütleri öngörür. Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler bakımından koşullu salıverilmeye iki yıl, ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlüler bakımından üç yıl veya daha az süre kalması ölçüsü aranır.
Yükümlülüklerin gereklerine ve denetim planına uygun davranan hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, Kanunun 107. ve 108. maddeleri uyarınca işlem yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir (m.105/A/9). Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezaların infazına ilişkin esas ve usuller ise yönetmelikle düzenlenir (m.105/A/10).
Denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat etmesi gereken sürenin bitiminden itibaren iki gün geçmesine karşın müracaat etmeyenler ile ceza infaz kurumuna iade kararı verilmesine rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayan hükümlüler hakkında, Türk Ceza Kanununun 292. ve 293. maddelerinde yazılı hükümler uygulanır (m.105/A/8). Tedbirin kapsamı ve yükümlülükleri bu nedenle sadece infaz hâkimliğinin değil, uygulama sırasındaki davranışların da önem taşıdığı bir süreçtir.
Bu metin genel bilgi niteliğindedir. Bir hükümlünün bu usulden yararlanıp yararlanamayacağı, ceza türü, işlenen suç, suç tarihi ve kurumdaki durumu gibi unsurlar birlikte incelenerek belirlenir. Güncel kanun metni mevzuat.gov.tr adresinden izlenebilir.
Aydın'da yargı yeri
Soruşturma, ilgili adliyedeki Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür; ceza davaları asliye ceza veya ağır ceza mahkemelerinde görülür. Aydın, Nazilli ve Söke adliyelerinde ağır ceza mahkemesi bulunur. Aydın Adliyesi'nde adli sicil şefliği ve denetimli serbestlik müdürlüğü de yer alır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.