Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Kanuni kural: evlenmeden önceki soyadı
Boşanmanın soyadına etkisi 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun (TMK) 173. maddesinde düzenlenmiştir. Maddeye göre boşanma hâlinde kadın, evlenme ile elde ettiği kişisel durumunu korur; ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Başka bir deyişle boşanma kararı, kural olarak kadının soyadının evlilik öncesindeki hâline dönmesi sonucunu doğurur.
Kadın evlenmeden önce dul idiyse, hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir. Bu istem, yeniden alınacak soyadının hangisi olacağı bakımından kanunun tanıdığı bir seçenektir.
Kocanın soyadını kullanma izni
TMK 173. maddenin ikinci fıkrası bir istisna getirir: Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir. Madde bu iznin iki şarta bağlı olduğunu açıkça gösterir: kadının soyadını kullanmakta bir menfaatinin bulunması ve bunun kocaya zarar vermemesi. İspat yükü, bu izni isteyen taraftadır.
Maddeye göre koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir. Dolayısıyla izin, her koşulda kalıcı bir hak olarak verilmez. Hangi menfaatlerin yeterli sayılacağı kanunda sayılmamıştır; bu konu somut olayın özelliklerine göre mahkemece değerlendirilir.
Yeniden evlenme bekleme süresi
Boşanmanın bir diğer sonucu yeniden evlenmeye ilişkin bekleme süresidir. TMK 132. maddeye göre evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla süre biter. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır.
Bu kuralın uygulamasında sürenin hangi tarihten başlayacağı ve bunun ispatı gibi ayrıntılar nüfus kayıtlarına ve karar tarihine göre değişir; somut durum için ilgili mahkeme ve nüfus müdürlüğüne başvurulması gerekir.
Boşanma kararının nüfus kaydına yansıması
Boşanma kararı kesinleştikten sonra, medeni durumun ve soyadının nüfus kayıtlarına yansıtılması gerekir. Bu işlemlerin nasıl yürütüleceği Nüfus Hizmetleri mevzuatında düzenlenir ve bu yazıda madde numarası verilmemiştir; işlem sırası ve gerekli belgeler nüfus müdürlüğünden veya e-Devlet üzerinden öğrenilebilir.
Uygulamada kararın kesinleşmesi önem taşır. Kararın ne zaman kesinleştiği, kanun yollarına başvuru süresi geçmişse veya kanun yolu tüketilmişse ortaya çıkar.
Çocuğun soyadı ve diğer kayıtlar
TMK 321. madde çocuğun soyadını düzenler: Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin soyadını taşır; ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır. Boşanma sonrasında çocuğun soyadına ilişkin işlemlerin ayrıntısı nüfus mevzuatına tabidir ve bu yazıda ele alınmamıştır.
Kadının soyadını yeniden alması ayrıca kimlik belgesi, banka, tapu, sosyal güvenlik ve benzeri kayıtlarda güncelleme yapılmasını gerektirir. Hangi kurumun hangi belgeyi isteyeceği kurumdan kuruma değişir.
Aydın'da yargı yeri
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.