Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Uzaktan çalışmanın kanuni tanımı
Uzaktan çalışma, 6715 sayılı Kanunla İş Kanununun 14. maddesine eklenen fıkralarla düzenlenmiştir. Kanun metnine göre uzaktan çalışma; işçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir.
Tanımdaki iki unsur dikkat çekicidir: iş ilişkisinin yazılı kurulması ve iş organizasyonunun işveren tarafından oluşturulması. İşçi evinden çalışıyor olsa bile işverenin iş organizasyonu içinde çalışıyorsa bu ilişki iş sözleşmesine dayanır; bağımsız çalışmadan ayrışır.
Yazılı sözleşmede bulunması gereken hususlar
İş Kanununun 14. maddesi, uzaktan çalışmaya ilişkin iş sözleşmesinde şu hususların yer alacağını belirtir:
Bu içerik, uzaktan çalışmada çoğu tartışmanın kaynağı olan konuları, yani mesai, ekipman ve iletişim sınırlarını, sözleşme aşamasında belirlemeyi amaçlar.
- İşin tanımı ve yapılma şekli
- İşin süresi ve yeri
- Ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar
- İşveren tarafından sağlanan ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler
- İşverenin işçiyle iletişim kurması
- Genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler
Eşit işlem ve iş sağlığı güvenliği
Kanun, uzaktan çalışan işçilerin esaslı neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamayacağını belirtir. Ayrıca işveren, uzaktan çalışma ilişkisiyle iş verdiği çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür.
Uzaktan çalışmanın usul ve esasları, işin niteliği dikkate alınarak hangi işlerde uzaktan çalışmanın yapılamayacağı, verilerin korunması ve paylaşılmasına ilişkin işletme kurallarının uygulanması ile diğer hususlar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Yönetmeliğin ayrıntıları bu yazıda anılan kanun metinleri arasında olmadığından aktarılmamıştır; güncel yönetmelik Resmî Gazete'den okunabilir.
Kişisel verilerin korunması boyutu
Evden veya işyeri dışından çalışma, kişisel verilerin işlenmesi bakımından da sorular doğurur. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun 12. maddesi, veri sorumlusunun kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini ve erişilmesini önlemek ve verilerin muhafazasını sağlamak amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorunda olduğunu belirtir. Türk Borçlar Kanununun 419. maddesi de işverenin işçiye ait kişisel verileri ancak işçinin işe yatkınlığıyla ilgili veya hizmet sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanabileceğini söyler.
Uzaktan çalışmada işçinin cihazlarının veya çalışma ortamının izlenmesi gibi uygulamalar, bu kurallar çerçevesinde ölçülülük ve amaçla bağlantılı olma ilkeleri bakımından değerlendirilir.
Esnek çalışma biçimleri: çağrı üzerine ve kısmî süreli çalışma
Esnek çalışma, tek bir kanuni kavram değildir; İş Kanunu çeşitli çalışma biçimlerini ayrı ayrı düzenler. 14. maddenin ilk fıkraları çağrı üzerine çalışmayı düzenler: yazılı sözleşme ile işçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması hâlinde iş görme edimi yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı iş ilişkisi, çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmî süreli bir iş sözleşmesidir. Taraflar süreyi belirlemezse haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılır. İşveren çağrıyı, aksi kararlaştırılmadıkça, işçinin çalışacağı zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadır; günlük süre kararlaştırılmamışsa her çağrıda işçiyi günde en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır.
Kısmî süreli ve belirli süreli çalışanlara karşı esaslı sebep olmadıkça farklı işlem yapılamayacağı 5. maddede; çalışma sürelerinin dağıtılması ve iki aylık denkleştirme gibi kurallar 63. maddede düzenlenmiştir. Bu yazı genel bilgi niteliğindedir.
Aydın'da yargı yeri
İş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak kural olarak zorunludur; Aydın Adliyesi'nde arabuluculuk bürosu bulunur. Dava, kanundaki yetki kurallarına göre iş mahkemesinde açılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.