Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
İşveren veri sorumlusudur
İş ilişkisinde işveren; özlük dosyası, bordro, işe giriş formları, izin kayıtları, sağlık raporları ve benzeri belgeler aracılığıyla çalışanlarına ait çok sayıda kişisel veriyi işler. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bu işlemelere uygulanır ve işveren, bu verilerin işlenme amaç ve vasıtalarını belirlediği ölçüde veri sorumlusu sıfatını taşır.
Kanunun 4. maddesi, kişisel verilerin ancak Kanunda ve diğer kanunlarda öngörülen usul ve esaslara uygun olarak işlenebileceğini belirtir ve işlemede uyulması zorunlu ilkeleri sayar.
İşlemenin temel ilkeleri
Kanun metnine göre kişisel verilerin işlenmesinde aşağıdaki ilkelere uyulması zorunludur:
Bu ilkeler iş ilişkisinde somut anlam kazanır: örneğin işe alım sürecinde toplanan bilgilerin işin niteliğiyle bağlantılı olması ve çalışma sona erdikten sonra verilerin gerekli süre kadar saklanması beklenir.
- Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma
- Doğru ve gerektiğinde güncel olma
- Belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme
- İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma
- İlgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme
Hukuki sebepler: açık rıza ve diğer şartlar
Kanunun 5. maddesine göre kişisel veriler ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemez; ancak belirli şartlardan birinin varlığı hâlinde açık rıza aranmaksızın işleme mümkündür. Bu şartlar arasında kanunlarda açıkça öngörülme, bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması kaydıyla sözleşmenin taraflarına ait verilerin işlenmesinin gerekli olması, veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunlu olması, bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu olması ve ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla veri sorumlusunun meşru menfaatleri için zorunlu olması sayılmıştır.
İş ilişkisinde bordro düzenlemek, işe giriş bildirimi yapmak gibi işlemler çoğunlukla sözleşmenin ifası veya hukuki yükümlülük şartlarına dayanır. Çalışanın işveren karşısındaki konumu nedeniyle açık rızanın özgür iradeyle verilip verilmediği ayrıca tartışma konusu olabilir.
Özel nitelikli veriler ve Türk Borçlar Kanunu m.419
Kanunun 6. maddesi sağlık, sendika üyeliği, biyometrik ve genetik veriler gibi verileri özel nitelikli kişisel veri olarak sayar ve bunların işlenmesini kural olarak yasaklar. Maddenin üçüncü fıkrası bu verilerin ilgili kişinin açık rızasıyla, kanunlarda açıkça öngörülmesi hâlinde veya istihdam, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal güvenlik, sosyal hizmetler ve sosyal yardım alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olması gibi sebeplerle işlenebileceğini belirtir. Ayrıca Kurul tarafından belirlenen yeterli önlemlerin alınması şarttır.
İş ilişkisine özgü bir sınırı ise Türk Borçlar Kanununun 419. maddesi koyar: işveren, işçiye ait kişisel verileri, ancak işçinin işe yatkınlığıyla ilgili veya hizmet sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanabilir; özel kanun hükümleri saklıdır.
Aydınlatma, çalışanın hakları ve veri güvenliği
Kanunun 10. maddesi, veri sorumlusunun kişisel veriler elde edilirken ilgili kişilere; sorumlunun kimliği, verilerin hangi amaçla işleneceği, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, veri toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi ile 11. maddede sayılan diğer hakları konusunda bilgi vermekle yükümlü olduğunu belirtir. 11. madde ise ilgili kişiye verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, bilgi talep etme, düzeltilmesini ve 7. madde şartlarında silinmesini veya yok edilmesini isteme, kanuna aykırı işleme nedeniyle zararın giderilmesini talep etme gibi haklar tanır.
12. madde işverene uygun güvenlik düzeyini sağlamaya yönelik teknik ve idari tedbirleri alma yükümlülüğü yükler. Çalışanın başvurusu 13. maddeye göre talebin niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır. Başvurunun reddedilmesi, cevabın yetersiz bulunması veya süresinde cevap verilmemesi hâllerinde ilgili kişi, cevabı öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir; başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yoluna gidilemez.
Bu yazı genel bilgi niteliğindedir ve Kanun metninin özetini içerir; uygulamadaki ayrıntılar için Kişisel Verilerin Korunması Kurumunun yayımladığı resmî rehberlere bakılabilir.
Aydın'da yargı yeri
İş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak kural olarak zorunludur; Aydın Adliyesi'nde arabuluculuk bürosu bulunur. Dava, kanundaki yetki kurallarına göre iş mahkemesinde açılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.