Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Ücret hesap pusulası ve bordro
Günlük dilde bordro olarak anılan belge, işçinin ücretinin nasıl hesaplandığını gösteren ücret hesap pusulasıdır. İş Kanununun 37. maddesine göre işveren, işyerinde veya bankaya yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösteren imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorundadır. Madde, bu işlemlerin damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan muaf olduğunu da belirtir.
Pusula yalnızca bir ödeme kaydı değil, aynı zamanda ücret alacaklarının ispatında kullanılan belgelerden biridir. Bu nedenle her ay düzenli olarak okunması ve saklanması yararlıdır.
Pusulada neler gösterilmelidir
Kanun, pusulada ödemenin günü ve ilişkin olduğu dönemin gösterilmesini ister. Ayrıca fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi asıl ücrete yapılan her çeşit eklemelerin tutarlarının ve vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra gibi her çeşit kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.
Bu nedenle bir pusulayı okurken genellikle şu bölümler ayırt edilir:
Vergi ve sigorta kesintilerinin oranları ve hesap yöntemi bu yazıda anılan kanun metinlerinde yer almadığından rakam veya oran verilmemiştir; güncel oranlar ilgili idarelerin resmî duyurularından öğrenilir.
- Dönem ve ödeme tarihi
- Brüt ücret: kesintiler yapılmadan önceki ücret tutarı
- Eklemeler: fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi kalemler
- Kesintiler: vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra gibi kalemler
- Net ücret: kesintiler düşüldükten sonra ele geçen tutar
Brüt ve net ücret farkı
Brüt ücret, işçinin hak ettiği ücretin kanuni kesintiler yapılmadan önceki hâlidir; net ücret ise kesintiler düşüldükten sonra işçiye ödenen tutardır. İş Kanununun 32. maddesi, ücretin Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödeneceğini söyler ve banka hesabına yatırılacak tutarın brüt ya da net miktar üzerinden olup olmayacağını belirleme konusunda ilgili bakanlıkları yetkili kılar.
Madde ayrıca ücretin en geç ayda bir ödeneceğini, iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresinin bir haftaya kadar kısaltılabileceğini belirtir. Ücretin ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmemesi hâlinde işçi, 34. madde uyarınca iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.
Fazla çalışma ve diğer eklemeler
İş Kanununun 41. maddesine göre fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır ve her saat için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. 63. madde genel olarak çalışma süresinin haftada en çok kırk beş saat olduğunu belirtir.
Pusuladaki fazla çalışma satırı bu çerçevede okunur: çalışılan saat sayısı ile ödenen tutar arasındaki ilişki kontrol edilebilir. Fazla çalışmanın hiç gösterilmemiş olması veya eksik gösterilmesi durumunda uyuşmazlık çıkabilir; bu durumda hesabın nasıl yapılacağı ve ispat konuları mahkeme tarafından somut olaya göre değerlendirilir.
Pusulayı imzalamak ve saklamak
Pusuladaki kalemlerde bir hata fark edildiğinde, imza atmadan önce düzeltme talep edilebilir; imzanın ne anlama geldiği ise belgenin içeriğine ve ödeme kayıtlarına göre değerlendirilir. Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi, İş Kanununun 32. maddesine göre beş yıldır; bu nedenle pusula ve banka kayıtlarını bu süre boyunca saklamak yararlı olur.
İş sözleşmesinin sona ermesinde işçinin ücreti ile sözleşme ve Kanundan doğan para ile ölçülmesi mümkün menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur (madde 32). Son pusula bu nedenle ayrıca dikkatle okunmalıdır. Bu yazı genel bilgi niteliğindedir.
Aydın'da yargı yeri
İş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak kural olarak zorunludur; Aydın Adliyesi'nde arabuluculuk bürosu bulunur. Dava, kanundaki yetki kurallarına göre iş mahkemesinde açılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.