Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Deneme süreli iş sözleşmesi nedir
İş Kanununun 9. maddesi, iş sözleşmelerinin belirli veya belirsiz süreli yapılabileceğini, çalışma biçimleri bakımından ise tam süreli, kısmî süreli yahut deneme süreli ya da diğer türde oluşturulabileceğini belirtir. Deneme süreli iş sözleşmesi, tarafların birbirini tanıması ve işin gereklerini görmesi amacıyla sözleşmenin ilk döneminde uygulanan özel bir fesih rejimini ifade eder.
Deneme süresi ayrı bir sözleşme türü değil, iş sözleşmesine konulan bir kayıttır. İş Kanununun 15. maddesi, taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda bunun süresinin en çok iki ay olabileceğini söyler.
Sürenin üst sınırı
Kanuna göre deneme süresi en çok iki aydır. Bununla birlikte deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir. Toplu iş sözleşmesi bulunmayan işyerlerinde iş sözleşmesine yazılan daha uzun bir deneme kaydı, Kanundaki üst sınırı aşan kısım bakımından sorun yaratabilir.
İş sözleşmesinin yazılı yapılması bakımından 8. madde, süresi bir yıl ve daha fazla olan sözleşmeler için yazılı şekli zorunlu kılar; yazılı sözleşme yapılmayan hâllerde işveren, işçiye en geç iki ay içinde genel ve özel çalışma koşullarını, günlük ya da haftalık çalışma süresini, temel ücreti ve fesih hâlinde tarafların uymak zorunda oldukları hükümleri gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür. Deneme kaydının ispatı bakımından da yazılı belge önem taşır.
Deneme süresi içinde fesih
İş Kanununun 15. maddesine göre deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. Bu hüküm hem işçi hem işveren için geçerlidir. Aynı fıkra, işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer haklarının saklı olduğunu belirtir.
Yani deneme süresi içinde fesih yapıldığında, ihbar süresi verilmesi veya ihbar tazminatı ödenmesi Kanun metnine göre gerekmez. Ancak o güne kadar çalışılan günlerin ücreti ile işçinin diğer hakları ödenmelidir. Ücretin ödenmesi ve sözleşme sona erdiğinde tam ödeme yapılması konusunda 32. madde ayrıca uygulanır.
Kıdem, ihbar ve işe iade bakımından durum
Bildirim süreleri, İş Kanununun 17. maddesinde işçinin kıdemine göre belirlenir ve ilk kademe, işi altı aydan az sürmüş işçiyi kapsar. Deneme süresi içinde fesihte bu bildirim süreleri aranmadığından ihbar tazminatı doğmaz.
İşe iade bakımından 18. madde, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işverenin geçerli bir sebebe dayanmak zorunda olduğunu söyler. Kanundaki deneme süresi üst sınırları iki ay ve toplu iş sözleşmesiyle dört aydır; dolayısıyla deneme süresi içinde sona eren sözleşmelerde altı aylık kıdem şartı gerçekleşmez. Bununla birlikte 5. madde, iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep gibi sebeplere dayalı ayrım yapılamayacağını, sözleşmenin sona ermesinde cinsiyet veya gebelik nedeniyle farklı işlem yapılamayacağını düzenler. Deneme süresi içinde fesih, bu ayrım yasağından muaf değildir.
Deneme süresinin sona ermesi ve sözleşmenin devamı
Deneme süresi içinde fesih yapılmazsa, iş sözleşmesi deneme süresinin bitiminde olağan iş sözleşmesi olarak devam eder. Bu andan sonra fesih için bildirim süresi ve gerekirse fesih sebebi gibi genel kurallar uygulanır. Sürenin hangi tarihte dolduğu, işe başlama tarihine göre hesaplanır; işe başlama tarihinin iş sözleşmesinde ve işe giriş belgelerinde doğru gösterilmesi bu yüzden önemlidir.
Aynı işveren ile art arda deneme süreleri konulması gibi durumlar Kanunda ayrıca düzenlenmemiştir; böyle bir uygulamanın geçerliliği somut olaya ve yargı değerlendirmesine bağlıdır. Bu yazı genel bilgi niteliğindedir.
Aydın'da yargı yeri
İş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak kural olarak zorunludur; Aydın Adliyesi'nde arabuluculuk bürosu bulunur. Dava, kanundaki yetki kurallarına göre iş mahkemesinde açılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.