Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
Özet tablo
Aşağıdaki liste, Ceza Muhakemesi Kanunundaki temel süreleri bir arada gösterir. Sürelerin çoğu 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla yedi veya on beş günden iki haftaya çevrilmiştir. Süreler kanun metnindeki ifadeyle aktarılmıştır:
- İtiraz (CMK m.268): kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunma yoluyla yapılır.
- İstinaf (CMK m.273): hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması yoluyla yapılır.
- Temyiz (CMK m.291): hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması yoluyla yapılır.
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz (CMK m.173): suçtan zarar görenin karara ilişkin tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde, sulh ceza hâkimliğine yapılır.
- Eski hâle getirme (CMK m.41): engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde, süreye uyulduğunda usule ilişkin işlemleri yapacak olan mahkemeye dilekçe verilir.
Sürenin başlangıç anı
İstinaf ve temyiz süreleri, hükmün açıklandığı günden değil, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten başlar. Bu ifade, 7499 sayılı Kanunla getirilmiştir; önceki metinde süre hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün ve on beş gün olarak yazılıydı. Tebliğ tarihinin belirlenmesi, tebligat evrakındaki bilgiye bağlıdır.
İtirazda ise başlangıç anı kararın öğrenildiği gündür ve bu öğrenme Kanunun 35. maddesindeki tebliğ ve açıklama usulüne göre belirlenir. Hazır bulunmayan ilgiliye, aleyhine kanun yoluna başvurulabilecek hâkim veya mahkeme kararları tebliğ olunur (CMK m.35/2).
Tutuklu sanıklar ve adli tatil
Tutuklu bulunan şüpheli veya sanık, zabıt kâtibine veya bulunduğu ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürüne beyanda bulunmak suretiyle ya da bu hususta bir dilekçe vererek kanun yollarına başvurabilir. Zabıt kâtibi veya kurum müdürü tarafından gerekli işlem yapıldığında, kanun yolları için belirlenen süreler kesilmiş sayılır (CMK m.263).
Ceza işlerini gören makam ve mahkemeler her yıl 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasında çalışmaya ara verir. Adli tatile rastlayan süreler işlemez ve bu süreler tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzatılmış sayılır (CMK m.331/1, 4). Soruşturma ile tutuklu işlere ilişkin kovuşturmaların ve ivedi sayılacak diğer hususların tatil süresi içinde ne suretle yerine getirileceği Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenir (CMK m.331/2).
Hangi kararlara başvurulabilir?
İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak bazı hükümlere karşı istinaf yolu kapalıdır; Kanunun 272. maddesinin üçüncü fıkrası bu istisnaları sayar. Kanunlarda kesin olduğu yazılı hükümler de bu kapsamdadır (CMK m.272). Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir; ancak Kanunun 286. maddesi bazı kararları temyiz kapsamı dışında bırakır, örneğin beş yıl veya daha az hapis cezaları ile adlî para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar bu kapsamdadır (CMK m.286).
Hâkim kararlarına karşı ise kanunun gösterdiği hâllerde itiraz yoluna gidilebilir (CMK m.267). Kanun yolunun belirlenmesinde yanılma, kabul edilebilir bir başvuruda başvuranın haklarını ortadan kaldırmaz; başvurunun yapıldığı merci başvuruyu görevli ve yetkili mercie gönderir (CMK m.264).
Başvurunun yapılış biçimi ve vazgeçme
İstinaf ve temyiz istemi, hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır (CMK m.273/1, m.291/1). Sanık ve katılan sıfatını almış olanların dilekçe veya beyanında başvuruya ilişkin nedenlerin gösterilmemesi, istinaf incelemesine engel olmaz (CMK m.273/4).
Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller (CMK m.293/1). Temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini başvurusunda göstermek zorundadır ve temyiz sebebi ancak hükmün hukukî yönüne ilişkin olabilir (CMK m.294). Kanun yoluna başvurulduktan sonra bundan vazgeçilmesi, mercii tarafından karar verilinceye kadar geçerlidir (CMK m.266/1).
Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi başsavcılığı itirazları
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Yargıtay ceza dairelerinin belirli kararları dışında tüm kararlarına karşı, dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir; sanık lehine itirazda süre aranmaz (CMK m.308/1). Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı, kararın kendisine verildiği tarihten itibaren bir ay içinde itiraz edebilir (CMK m.308/A).
Bu metin genel bilgi niteliğindedir. Sürelerin hesabı ve başlangıcı her dosyada tebligat evrakına ve kararın türüne göre değiştiğinden, belirli bir karar için ilgili kanun maddesi ve tebliğ belgesi birlikte incelenmelidir.
Aydın'da yargı yeri
Soruşturma, ilgili adliyedeki Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür; ceza davaları asliye ceza veya ağır ceza mahkemelerinde görülür. Aydın, Nazilli ve Söke adliyelerinde ağır ceza mahkemesi bulunur. Aydın Adliyesi'nde adli sicil şefliği ve denetimli serbestlik müdürlüğü de yer alır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.