Müteselsil sorumluluk, sigortacının ve sosyal güvenlik kurumunun rücu hakkı ile Güvence Hesabının hangi zararları karşıladığına ilişkin genel bilgi.
Bir zarardan birden fazla kişi veya kurum sorumlu olabilir. Zararı karşılayan kişinin ödediği bedeli diğer sorumlulardan istemesine rücu denir. Türk Borçlar Kanunu, aynı zarardan müteselsil sorumlu kişiler arasındaki iç ilişkiyi ve rücu hakkını düzenler (TBK m.61-62). Karayolları Trafik Kanunu ise motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu haklarına ilişkin ayrı bir zamanaşımı hükmü içerir (KTK m.109).
Sigortasız araçların veya tespit edilemeyen araçların neden olduğu zararlar için ise Sigortacılık Kanunu’nda Güvence Hesabı düzenlenmiştir (5684 m.14). Bu sayfa rücu ve Güvence Hesabına ilişkin genel çerçeveyi tanıtır. Metin belirli bir olay hakkında değerlendirme içermez; rücu hakkının doğup doğmadığı ve kapsamı somut dosyada belgelere göre belirlenir.
- Müteselsil sorumluluk ve iç ilişkide rücu (TBK m.61-62)
- Rücuda zamanaşımı (TBK m.73, KTK m.109)
- Sigortacının sigorta ettirene başvurusu (KTK m.95)
- Sosyal güvenlik kurumunun rücu hakkı (KTK m.92 son fıkra)
- Güvence Hesabı ve karşıladığı zararlar (5684 m.14)
- Sigortasız araç ve çalınan araç (KTK m.91, m.107)
Ödeme yapan kişinin belirlenmesi
Rücu hakkı, zararı ödeyen veya ödemeyi üstlenen kişi bakımından doğar. Ödemenin kim tarafından, hangi sıfatla ve ne kadar yapıldığı belgelenir.
Sorumluluk oranlarının incelenmesi
Müteselsil borçlular arasında paylaştırma, kusurun ağırlığı ve yarattıkları tehlikenin yoğunluğu gibi koşullar gözetilerek yapılır (TBK m.62).
Rücu talebi
Ödeme yapan kişi, fazla ödediği tutar için diğer sorumlulara başvurur. Talep yazılı olarak yöneltilebilir ve gerekirse dava yoluna gidilir.
Güvence Hesabı bakımından başvuru
Güvence Hesabından yararlanma şartları kanunda sayılan hâllerle sınırlıdır. Başvuru usulü ve ödemelere ilişkin esaslar yönetmelikle düzenlenir.
Zamanaşımının izlenmesi
Rücu istemi için kanunda ayrı süreler öngörülmüştür. Sürelerin başlangıcı ödeme tarihine ve rücu edilecek kişinin öğrenilmesine bağlı olduğundan dosyaya özgü izlenmelidir.
Müteselsil sorumluluk ve rücu
Birden çok kişi birlikte bir zarara sebebiyet verdikleri veya aynı zarardan çeşitli sebeplerden dolayı sorumlu oldukları takdirde haklarında müteselsil sorumluluğa ilişkin hükümler uygulanır (TBK m.61). Müteselsil borçlulukta alacaklı, borcun tamamının veya bir kısmının ifasını borçluların hepsinden ya da yalnız birinden isteyebilir (TBK m.163). Tazminatın aynı zarardan sorumlu müteselsil borçlular arasında paylaştırılmasında bütün durum ve koşullar, özellikle onlardan her birine yüklenebilecek kusurun ağırlığı ve yarattıkları tehlikenin yoğunluğu göz önünde tutulur (TBK m.62).
Kendi payına düşeninden fazlasını ödeyen kişi, bu fazla ödemesi için diğer müteselsil sorumlulara karşı rücu hakkına sahip olur ve zarar görenin haklarına halef olur (TBK m.62/2). Tazminatın ödenmesi kendisinden istenilen kişi, durumu birlikte sorumlu olduğu kişilere bildirmek zorundadır; aksi hâlde zamanaşımı bu bildirimin dürüstlük kurallarına göre yapılabileceği tarihte işlemeye başlar (TBK m.73/2).
Trafik sigortasında sigortacının rücu hakkı
Sigorta sözleşmesinden veya ilgili kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması ya da miktarının azaltılması sonucunu doğuran hâller zarar görene karşı ileri sürülemez. Ödemeyi yapan sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir (KTK m.95). Hangi hâllerde ne oranda başvurulabileceği sözleşmeye ve genel şartlara göre belirlenir; bu sayfada ayrıntı verilmemektedir.
Ödemeyi yapan sigortacı, ödenen miktarın sorumluluk oranlarında paylaşılmasını diğer sigortacılardan yazılı olarak talep edebilir; diğer sigortacılar talep tarihinden itibaren sekiz iş günü içinde kendilerine düşen miktarı öder (KTK m.99/2).
Sosyal güvenlik kurumunun rücu hakkı
Sosyal Güvenlik Kurumunca yapılan ödemelerin rücu edilip edilemeyeceği ve kapsamı sosyal güvenlik mevzuatına tabidir. Trafik kazaları bakımından KTK m.92’nin son fıkrası şunu düzenler: 5510 sayılı Kanun kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan gelir kaybına ilişkin ödemelerde, 5510 sayılı Kanun m.21 uyarınca sigortacının Kuruma karşı sorumluluğu varsa, bu sorumluluk sigortacının kendi sigortalısının kusuru oranında devam eder.
TBK m.55 ise kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin zararın belirlenmesinde gözetilemeyeceğini ve zarar veya tazminattan indirilemeyeceğini düzenler. Hangi ödemenin rücu edilebilir olduğu ödemenin türüne ve dayandığı mevzuata göre değerlendirilir.
Güvence Hesabı
5684 m.14 uyarınca KTK ve Karayolu Taşıma Kanunu ile ihdas edilen zorunlu sorumluluk sigortaları ile Sigorta Murakabe Kanunu çerçevesinde ihdas edilmiş zorunlu sigortalara ilişkin olarak, kanunda sayılan koşulların gerçekleşmesi hâlinde ortaya çıkan zararların bu sigortalarla saptanan geçerli teminat miktarlarına kadar karşılanması amacıyla Birlik nezdinde Güvence Hesabı oluşturulur. Hesaba başvurulabilecek hâller şunlardır: sigortalının tespit edilememesi durumunda kişiye gelen bedensel zararlar; rizikonun meydana geldiği tarihte geçerli teminat tutarları dâhilinde sigortasını yaptırmamış olanların neden olduğu bedensel zararlar; sigorta şirketinin mali bünye zaafiyeti nedeniyle ruhsatlarının sürekli olarak bütün branşlarda iptal edilmesi ya da iflası hâlinde ödemekle yükümlü olduğu maddi ve bedensel zararlar; çalınmış veya gasp edilmiş bir aracın karıştığı kazada işletenin sorumlu tutulmadığı hâllerde bedensel zararlar ve Yeşil Kart Sigortası uygulamaları için Türkiye Motorlu Taşıt Bürosunca yapılacak ödemeler.
Hesabın kuruluşuna, işleyişine, Hesaptan yapılacak ödemelere ve gerek ilgililere gerekse Türkiye Motorlu Taşıt Bürosuna yapılacak rücûlara ilişkin esaslar yönetmelikle düzenlenir (m.14/7). Yönetmeliğin ayrıntıları bu sayfada verilmemekte, güncel metnin resmî kaynaktan izlenmesi gerekmektedir.
Sigortasız ve çalınan araçlar
İşletenler için zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorunludur ve geçerli teminat tutarları üzerinden sigortası bulunmayan araçlar trafikten men edilir (KTK m.91). Sigortasız bir araç nedeniyle doğan bedensel zararlarda Güvence Hesabına başvurulabilir (5684 m.14). Bir motorlu aracı çalan veya gasbeden kimse işleten gibi sorumlu tutulur; aracın çalınmış veya gasbedilmiş olduğunu bilen veya gereken özen gösterildiği takdirde öğrenebilecek durumda olan aracın sürücüsü de onunla birlikte müteselsilen sorumludur (KTK m.107).
Rücuda zamanaşımı
TBK m.73 uyarınca rücu istemi, tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde tazminatın tamamının ödendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. KTK m.109 ise motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu haklarının, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğradığını belirtir. Hangi hükmün uygulanacağı ve sürenin başlangıcı somut olaya göre belirlenir.
Sigorta uyuşmazlıklarında önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılır; ardından Sigorta Tahkim Komisyonu (çevrim içi) veya yetkili mahkemeler gündeme gelir. Kaza tutanağı şehir içinde kolluk, kırsalda jandarma tarafından düzenlenir. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Rücu nedir?
Rücu, bir zararı tamamen veya kısmen ödeyen kişinin ödediği tutarı o zarardan sorumlu diğer kişilerden isteme hakkıdır. TBK m.62’ye göre kendi payına düşeninden fazlasını ödeyen kişi, bu fazla ödeme için diğer müteselsil sorumlulara karşı rücu hakkına sahiptir ve zarar görenin haklarına halef olur.
Rücuda zamanaşımı ne kadardır?
TBK m.73 uyarınca rücu istemi, tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde tazminatın tamamının ödendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, KTK m.109 uyarınca kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar.
Sigortacı sigorta ettirene rücu edebilir mi?
KTK m.95 uyarınca sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya azaltılması sonucunu doğuran haller zarar görene karşı ileri sürülemez. Ödemede bulunan sigortacı ise sigorta sözleşmesine ve ilgili kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir.
Güvence Hesabı hangi zararları karşılar?
5684 m.14 uyarınca sigortalının tespit edilememesi durumunda kişiye gelen bedensel zararlar, rizikonun meydana geldiği tarihte geçerli teminat tutarları dâhilinde sigortasını yaptırmamış olanların neden olduğu bedensel zararlar, sigorta şirketinin mali bünye zaafiyeti nedeniyle ruhsatlarının iptali ya da iflası hâlinde ödemekle yükümlü olduğu zararlar, çalınmış veya gasp edilmiş bir aracın karıştığı kazada işletenin sorumlu tutulmadığı hâllerde bedensel zararlar ile Yeşil Kart Sigortası uygulamalarında Türkiye Motorlu Taşıt Bürosunca yapılacak ödemeler için Hesaba başvurulabilir.
Güvence Hesabını kim yönetir?
Güvence Hesabı, 5684 m.14 uyarınca Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde oluşturulur. Hesabın kuruluşuna, işleyişine, ödemelere ve rücûlara ilişkin esaslar yönetmelikle düzenlenir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.