Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yayın tarihindeki bilgilere göre hazırlanmıştır, mevzuat değişebilir ve hukuki görüş niteliği taşımaz.
İmza bir taahhüttür
Sözleşme imzalamak, metindeki yükümlülükleri kabul etmek anlamına gelir. İmzadan sonra metnin değiştirilmesi, kural olarak diğer tarafın da onayını gerektirir. Sözleşmelerin genel hükümleri Türk Borçlar Kanunu’nda yer alır.
Bu nedenle sözleşmeyi imzalamadan önce baştan sona okumak ve anlaşılmayan yerleri sormak önemlidir. Aşağıdaki başlıklar, gözden geçirilebilecek genel bir çerçevedir.
Sözleşme kural olarak taraflar arasında karşılıklı irade beyanlarının uyuşmasıyla kurulur. Bazı sözleşmeler için kanun özel şekil arar; örneğin taşınmaz satışının geçerli olabilmesi için sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesi şarttır (TBK m.237). Şekil şartına uyulmayan sözleşme geçerli olmayabilir. Bu nedenle sözleşmenin türüne göre aranan şeklin bilinmesi önemlidir.
Taraflar ve konu
Sözleşmede tarafların kimlik ve adres bilgileri doğru yazılmış olmalıdır. Karşı tarafın bir şirket olması hâlinde unvan, vergi numarası ve imzaya yetkili kişi de kontrol edilir. Sözleşmenin konusu, yani tarafların neyi yapmayı ya da vermeyi üstlendiği, açık ve belirli ifade edilmelidir.
Konuşulan bir husus sözleşmede yer almıyorsa, sonradan ispatı güçleşebilir; bu nedenle imzadan önce metne eklenmesi istenir.
Taraflardan birinin vekille imza atması durumunda vekâletnamenin kapsamı da kontrol edilir. Vekilin sözleşme yapma yetkisinin belgeyle ortaya konması, sonradan çıkabilecek geçersizlik tartışmalarını önler.
- Tarafların adı, unvanı ve adresi
- Sözleşmenin konusu ve kapsamı
- Tarafların yükümlülükleri
- Sözleşmenin eklerinin bulunup bulunmadığı
Bedel, süre ve fesih
Ödeme tutarı, ödeme tarihleri ve yöntemi açıkça yazılmalıdır. Vergi ve masrafların bedele dahil olup olmadığı da belirtilir. Sözleşmenin ne kadar süreceği, nasıl yenileneceği ve hangi hâllerde sona erdirilebileceği ayrıca gözden geçirilmelidir. Kendiliğinden yenilenen sözleşmelerde bildirim tarihinin kaçırılması, yeni dönemin başlamasına yol açabilir.
Fesih maddesi, taraflardan birinin sözleşmeden dönebilmesinin şartlarını belirler. Bildirim süreleri ve yazılı bildirim şartı bu bölümde yer alır.
Ödeme gecikmesi hâlinde işleyecek faiz ve gecikme bedelleri de sözleşmede yer alabilir. Temerrüt faizi oranı sözleşmede kararlaştırılmamışsa, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belirlenir (TBK m.120). Teslim tarihleri, kabul usulü ve ayıplı ifa hâlinde izlenecek yol da ayrıca okunur.
Sözleşmede değişiklik yapılması gerektiğinde, değişikliğin nasıl yapılacağını düzenleyen madde de okunur. Çoğu sözleşme, değişikliğin yazılı yapılmasını şart koşar. Bu hâlde sözlü anlaşmalar, ileride ispat güçlüğüne yol açabilir.
Cezai şart ve sorumluluk
Sözleşmeye aykırılık hâlinde ödenecek bir bedel öngörülmüşse, bu hüküm cezai şart olarak adlandırılır. Türk Borçlar Kanunu bu konuyu “ceza koşulu” başlığıyla 179 ila 182. maddelerde düzenler. Hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir (m.182). Yine de tutarın ve hangi hâllerde uygulanacağının imzadan önce dikkatle okunması gerekir.
Sorumluluğu sınırlayan ya da kaldıran maddeler de önemlidir. Bu hükümlerin kapsamı, bir uyuşmazlıkta kimin neyi karşılayacağını belirler.
Hazır metinler ve standart şartlar
Bir tarafın çok sayıda sözleşmede kullanmak üzere önceden hazırladığı metinler, Türk Borçlar Kanunu’nda genel işlem koşulları olarak tanımlanır (m.20). Abonelik, kredi ve kira gibi sözleşmelerde bu tür hazır metinlerle sık karşılaşılır. Hazır metin olması, okunmasına gerek olmadığı anlamına gelmez. Karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmenin kapsamına girmesi, düzenleyenin bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi vermesine ve içeriğini öğrenme imkânı sağlamasına bağlıdır; aksi hâlde yazılmamış sayılır (m.21).
Küçük puntolu ya da ekte yer alan şartlar da çoğunlukla sözleşmenin parçasıdır. Eklerin imzalanan nüshada bulunduğundan emin olunmalıdır.
Uyuşmazlık çözümü ve tebligat adresi
Sözleşmede yetkili mahkeme ya da tahkim şartı yer alabilir. Bu hüküm, olası bir uyuşmazlığın nerede çözüleceğini belirler. Taraflar için bildirilen tebligat adresi de önemlidir; adres değişikliğinin nasıl bildirileceği sözleşmede yazılıdır.
İmzalanan sözleşmenin bir nüshası saklanmalıdır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; belirli bir sözleşme için görüş içermez. Önemli sözleşmeler imzalanmadan önce bir avukata gösterilebilir.
Aydın'da yargı yeri
Aydın'da ilk derece mahkemeleri Aydın, Nazilli ve Söke adliyelerinde toplanır; istinaf mercii İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'dir. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.