Türk Medeni Kanunu’na göre yasal mirasçıların zümreler hâlinde sıralanışı, sağ kalan eşin payı, evlatlık ve Devletin mirasçılığına ilişkin genel bilgi.
Bir kimse vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı bir tasarruf yapmadan öldüğünde, mirasçıları kanun belirler. Türk Medeni Kanunu (TMK) yasal mirasçıları kan hısımlığına göre zümrelere ayırır ve her zümreyi, kendinden önceki zümrede mirasçı bulunmadığı ölçüde sıraya alır. Sağ kalan eş ise zümre sistemi dışında, hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişen bir paya sahiptir.
Bu sayfa, yasal mirasçıların sıralamasını ve paylarını TMK’nın 495 ila 501. maddeleri çerçevesinde genel hatlarıyla tanıtır. Metin belirli bir terekeye ilişkin hesap veya değerlendirme içermez; mirasbırakanın geçerli bir ölüme bağlı tasarrufu varsa pay oranları değişebilir. Güncel mevzuat metni mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Birinci zümre: altsoy (TMK m.495)
- İkinci zümre: ana, baba ve altsoyları (TMK m.496)
- Üçüncü zümre: büyük ana ve büyük baba (TMK m.497)
- Evlilik dışı doğan çocuklar (TMK m.498)
- Sağ kalan eşin payı (TMK m.499)
- Evlatlık ve Devletin mirasçılığı (TMK m.500-501)
Ölüm ve mirasın açılması
Miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır (TMK m.575). Mirasçılar, mirası ölümle birlikte kanun gereğince bir bütün olarak edinirler (TMK m.599).
Ölüme bağlı tasarrufun araştırılması
Vasiyetname veya miras sözleşmesi bulunup bulunmadığı belirlenir. Böyle bir tasarruf yoksa veya yalnızca bir bölümünü düzenliyorsa yasal mirasçılık kuralları uygulanır.
Zümrelerin sırayla incelenmesi
Önce altsoy, altsoy yoksa ana-baba zümresi, o da yoksa büyük ana ve büyük baba zümresi mirasçı olur. Sağ kalan eş her durumda ayrıca değerlendirilir.
Payların belirlenmesi
Her zümre içinde pay eşit olarak bölünür. Önceden ölmüş kişilerin yerini halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır. Eşin payı birlikte bulunduğu zümreye göre belirlenir.
Mirasçılık sıfatının belgelenmesi
Mirasçılık sıfatı, sulh mahkemesince veya noterlikçe verilen mirasçılık belgesiyle gösterilir (TMK m.598).
Yasal mirasçılık ve zümre sistemi
Yasal mirasçılar, mirasbırakanın ölüme bağlı bir tasarrufu bulunmadığı ya da tasarrufun mirasın tamamını düzenlemediği hâllerde devreye giren kişilerdir. Kanun, mirasçıları kan hısımlığına göre üç zümreye ayırır. Bir zümrede mirasçı bulunduğu sürece sonraki zümrelerdeki kişiler mirasçı olamaz. Bu düzen, hısımlık yakınlığına dayanan bir önceliklendirmedir.
Zümre sistemi yalnızca kan hısımlarını kapsar. Sağ kalan eş, evlatlık ve Devlet ise kanunda ayrı hükümlerle düzenlenmiştir.
Birinci zümre: altsoy
TMK m.495’e göre mirasbırakanın birinci derece mirasçıları onun altsoyudur. Çocuklar eşit olarak mirasçıdır. Mirasbırakandan önce ölmüş çocukların yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır. Böylece ölmüş bir çocuğun çocukları, ana veya babalarına düşecek payı birlikte paylaşır.
Altsoy bulunduğu sürece ana-baba ve onların altsoyu ile büyük ana ve büyük baba mirasçı olamaz.
İkinci zümre: ana, baba ve altsoyları
Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ana ve babasıdır; bunlar eşit olarak mirasçıdır (TMK m.496). Mirasbırakandan önce ölmüş ana veya babanın yerini halefiyet yoluyla kendi altsoyları, yani mirasbırakanın kardeşleri ve onların altsoyu alır. Bir tarafta hiç mirasçı bulunmazsa bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır.
Üçüncü zümre: büyük ana ve büyük baba
Altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları büyük ana ve büyük babalarıdır (TMK m.497). Bunlar eşit olarak mirasçıdır ve ölmüş olanların yerini halefiyet yoluyla altsoyları alır. Ana veya baba tarafındaki büyük ana ve büyük babalardan birinin altsoyu bırakmadan ölmesi hâlinde payı aynı taraftaki mirasçılara kalır. Bir tarafın tamamı altsoy bırakmadan ölmüşse bütün miras diğer tarafa geçer. Sağ kalan eş varsa kanun bu konuda ayrıca özel bir paylaştırma düzeni öngörür.
Sağ kalan eşin payı
Sağ kalan eş zümre sistemine dahil değildir; birlikte bulunduğu zümreye göre mirasçı olur (TMK m.499). Altsoy ile birlikte mirasın dörtte biri, ana ve baba zümresiyle birlikte mirasın yarısı, büyük ana ve büyük babalar ile onların çocuklarıyla birlikte mirasın dörtte üçü eşe aittir. Bu zümrelerde mirasçı yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Kesirli örnekle ifade etmek gerekirse, eş ve iki çocuk bulunan bir mirasta eşe dörtte bir, kalan dörtte üç ise iki çocuğa eşit bölündüğünden her birine sekizde üç düşer.
- Altsoy ile birlikte: dörtte bir
- Ana-baba zümresi ile birlikte: yarı
- Büyük ana ve büyük baba zümresi ile birlikte: dörtte üç
- Başka mirasçı yoksa: tamamı
Evlilik dışı hısımlar ve evlatlık
Evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (TMK m.498).
Evlâtlık ve altsoyu, evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; evlâtlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Evlât edinen ve hısımları ise evlâtlığa mirasçı olmaz (TMK m.500).
Devletin mirasçılığı ve mirasçılık belgesi
Mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer (TMK m.501).
Yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, başvuruları üzerine sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir (TMK m.598). Belgenin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Belge, mirasçılık sıfatını gösterir; mirasın paylaşımına ilişkin uyuşmazlıkları kendiliğinden çözmez.
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır; miras taksimi ve ortaklığın giderilmesi davaları taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tapu işlemleri taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Eş ve çocuk varsa pay nasıl bölünür?
Sağ kalan eş, mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte biri eşe aittir (TMK m.499). Kalan kısım çocuklar arasında eşit olarak paylaşılır. Örneğin eş ile iki çocuk varsa pay oranları eş için dörtte bir, çocukların her biri için sekizde üçtür.
Çocuk yoksa mirasçılar kimlerdir?
Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ana ve babasıdır; bunlar eşit olarak mirasçıdır (TMK m.496). Ana veya babadan biri mirasbırakandan önce ölmüşse onun yerini halefiyet yoluyla altsoyu alır. Bir tarafta hiç mirasçı yoksa miras diğer taraftaki mirasçılara kalır.
Eşin payı hangi durumlarda artar?
TMK m.499’a göre eş, ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olursa mirasın yarısını, büyük ana ve büyük babalar zümresiyle birlikte mirasçı olursa dörtte üçünü alır. Bu zümrelerin hiçbirinde mirasçı yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Evlilik dışında doğan çocuk mirasçı olur mu?
Evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (TMK m.498). Soybağının kurulmuş olması aranır.
Hiç mirasçı yoksa miras kime geçer?
TMK m.501’e göre mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.