Tenkis davasının koşulları, tenkise tâbi tasarruflar, tenkis sırası, hak düşürücü süreler ve yetkili mahkemeye ilişkin TMK ve HMK hükümleri hakkında genel bilgi.
Mirasbırakan, saklı paylı mirasçıların paylarını zedeleyecek şekilde ölüme bağlı tasarruflarda bulunmuş veya karşılıksız devirler yapmış olabilir. Türk Medeni Kanunu, saklı payı karşılanmayan mirasçıya bu tasarrufların saklı payı tamamlayacak ölçüde indirilmesini isteme hakkı tanır. Bu hakkın kullanıldığı davaya tenkis davası denir.
Bu sayfa, tenkis davasını TMK m.560 ve devamı maddeleri çerçevesinde genel hatlarıyla tanıtır. Metin belirli bir olay hakkında değerlendirme içermez; tenkise tâbi tasarrufların niteliği, değeri ve sırası somut dosyaya göre belirlenir. Güncel mevzuat mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Tenkis hakkı ve koşulları (TMK m.560-562)
- Tenkise tâbi tasarruflar (TMK m.563-569)
- Tenkis sırası (TMK m.570)
- Hak düşürücü süreler ve def’i (TMK m.571)
- Yetkili ve görevli mahkeme
- Tenkis ile muvazaa ayrımı
Saklı payın ve tasarruf edilebilir kısmın hesabı
Terekenin ölüm günündeki durumuna göre tasarruf edilebilir kısım hesaplanır (TMK m.507). Ölüme bağlı tasarruflar ve tenkise tâbi sağlararası devirler bu kısımla karşılaştırılır.
Saklı payın zedelenip zedelenmediğinin tespiti
Saklı payı karşılanmayan mirasçı, tasarruf edilebilir kısmı aşan tasarrufların tenkisini isteyebilir (TMK m.560).
Sürenin izlenmesi
Dava hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl ve her hâlde on yıl geçmekle düşer; süre başlangıcı için vasiyetnamelerde açılma tarihi, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihi esas alınır (TMK m.571).
Davanın açılması
Tenkis davası, mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesinde görülür (TMK m.576; HMK m.11). Genel olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir (HMK m.2).
Karar ve uygulama
Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan, yetmezse sağlararası devirlerden en yeniden eskiye doğru yapılır (TMK m.570).
Tenkis kavramı
Tenkis, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının saklı pay ölçüsünde indirilmesidir. TMK m.560’a göre saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir. Tasarruf geçersiz sayılmaz; yalnızca saklı payı korumak için gereken ölçüde indirilir.
Tenkise tâbi tasarruflar
Saklı pay sahibi mirasçılara ölüme bağlı tasarrufla yapılan ve tasarruf edilebilir kısmı aşan devirlerin, saklı payı aşan kısmı orantılı olarak tenkise tâbidir (TMK m.561). Tenkis, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça mirasçı atanması yoluyla veya diğer bir ölüme bağlı tasarrufla elde edilen devirlerin tamamında orantılı olarak yapılır (TMK m.563).
TMK m.565, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbi karşılıksız sağlararası devirleri sayar: miras payına mahsuben yapılan devirler, altsoya geri verilmemek kaydıyla yapılan malvarlığı devri veya borçtan kurtarma, alışılmışın dışında çeyiz ve kuruluş sermayesi, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılanlar, dönme hakkı saklı tutulan bağışlamalar ve ölümden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlamalar, saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapılan açık devirler.
Hayat sigortası alacağının ölüm zamanındaki satın alma değeri (TMK m.567), aşan intifa hakkı veya irat borçları (TMK m.568) ve artmirasçı yükümlülüğü (TMK m.569) da tenkis kapsamındadır.
Tenkis sırası
TMK m.570’e göre tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan, bu yetmezse en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilmek üzere sağlararası devirlerden yapılır. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlararası devirler en son sırada tenkis edilir.
Davanın tarafları ve alacaklıların hakkı
Davayı saklı payı zedelenen mirasçı açar. Mirasçı iflâs ederse iflâs idaresi veya mirasın geçtiği tarihte ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklılar, ihtara rağmen mirasçı dava açmazsa gerekli oranda tenkis davası açabilir (TMK m.562). Tenkise tâbi bir devir elde etmiş kimse iyiniyetli ise yalnızca mirasın geçmesi anında elinde kalanı geri vermekle yükümlüdür (TMK m.566).
Süre ve def’i
Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar. Tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.571).
Görevli ve yetkili mahkeme
Mirasbırakanın tasarruflarının iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesinde görülür (TMK m.576). HMK m.11, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalar bakımından mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesini kesin yetkili kılar. Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, aksine düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi görevlidir (HMK m.2).
Bölünmez mal ve değer
Tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır (TMK m.507). Değerinde azalma meydana gelmeksizin bölünmesine olanak bulunmayan belirli bir mal vasiyeti tenkise tâbi olursa vasiyet alacaklısı, tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malın verilmesini ya da tasarruf edilebilir kısmın değerini karşılayan parayı isteyebilir (TMK m.564).
Tenkis ile muvazaa ayrımı
Tenkis davasında işlem geçerlidir; saklı pay ölçüsünde indirilir. Muvazaa iddiasında ise işlemin gerçek iradeyi yansıtmadığı ileri sürülür (TBK m.19). Muvazaa iddiasına ilişkin ayrıntılar ilgili sayfada ele alınmaktadır.
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır; miras taksimi ve ortaklığın giderilmesi davaları taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tapu işlemleri taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Tenkis davasını kim açabilir?
Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar tenkis davası açabilir (TMK m.560). Mirasçının iflâsı veya ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklıları da TMK m.562’deki koşullarla dava açabilir.
Tenkis davasının süresi nedir?
TMK m.571’e göre dava hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.
Tenkis ile muvazaa arasındaki fark nedir?
Tenkis davasında işlem geçerli kabul edilir ve yalnızca saklı pay ölçüsünde indirilir. Muvazaada ise işlemin görünüşteki amacı gerçek irade olmadığı için hukuki sonuç aranır (TBK m.19). Hangi davanın uygun olduğu dosyadaki olgulara göre belirlenir.
Sağlıkta yapılan bağışlar tenkis edilebilir mi?
TMK m.565’e göre mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar ile saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık devirler ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbidir.
Tenkis def’i yoluyla ileri sürülebilir mi?
Evet. TMK m.571’e göre tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.