Saklı pay kavramı, saklı paylı mirasçılar, TMK m.506’daki oranlar ve tasarruf edilebilir kısmın hesabına ilişkin genel bilgi.
Mirasbırakan, malvarlığı üzerinde ölüme bağlı tasarruf yapma özgürlüğüne sahiptir; ancak bu özgürlük bazı yakın mirasçıların korunan payları nedeniyle sınırlıdır. Kanunun mirasçılara tanıdığı ve mirasbırakanın tasarrufuyla ortadan kaldıramayacağı bu paya saklı pay, mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebildiği kısma ise tasarruf edilebilir kısım denir.
Bu sayfa, saklı payın kimleri kapsadığını, oranlarını ve tasarruf edilebilir kısmın genel hesap mantığını TMK çerçevesinde tanıtır. Metin belirli bir terekeye ilişkin hesap içermez; somut hesap, terekenin ve mirasçı yapısının tamamına göre yapılır. Güncel mevzuat mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Saklı pay kavramı ve saklı paylı mirasçılar
- Saklı pay oranları (TMK m.506)
- Kardeşlerin saklı payı bulunmaması
- Tasarruf edilebilir kısmın hesabı (TMK m.507-509)
- Örnek kesirli hesap
- Saklı payı zedelenen mirasçının başvuru yolu (TMK m.560, m.571)
Mirasçıların belirlenmesi
Önce yasal mirasçılar ve bunların yasal payları saptanır. Saklı pay, yasal miras payının belirli bir oranı olduğundan hesabın başlangıcı yasal paydır.
Terekenin ölüm günündeki durumunun tespiti
Tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır (TMK m.507).
Çıkarılacak ve eklenecek kalemlerin belirlenmesi
Borçlar, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile birlikte yaşanan ve bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden çıkarılır. Tenkise tâbi karşılıksız devirler ise terekeye eklenir (TMK m.507-508).
Saklı payların hesaplanması
Her saklı paylı mirasçı için TMK m.506’daki oran yasal paya uygulanır; toplam saklı pay düşüldüğünde tasarruf edilebilir kısım bulunur.
Tasarrufların karşılaştırılması
Ölüme bağlı tasarruflar tasarruf edilebilir kısmı aşıyor ve saklı pay karşılanmıyorsa mirasçı tenkis davası açabilir (TMK m.560).
Saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım
Saklı pay, kanunun belirli yasal mirasçılara güvence altına aldığı en az miras hakkıdır. Mirasbırakan, saklı payı aşan ölüme bağlı tasarruflar yapabilir; ancak bu tasarruflar saklı pay sahibinin istemi üzerine tenkis yoluyla sınırlandırılabilir. Tasarruf edilebilir kısım ise saklı paylar çıktıktan sonra mirasbırakanın serbestçe dağıtabileceği orandır.
Saklı paylı mirasçılar ve oranlar
TMK m.506 saklı pay oranlarını sıralar. Altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri saklı paydır. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü saklı paydır.
Kardeşlere ilişkin üçüncü bent 5650 sayılı Kanunla mülga edilmiştir; dolayısıyla kardeşler saklı paylı mirasçı değildir. Büyük ana ve büyük babalar da m.506’da sayılmamıştır.
Tasarruf edilebilir kısmın hesabı
TMK m.507’ye göre tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır. Hesap yapılırken mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri, mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden çıkarılır.
Sağlararası karşılıksız devirler, tenkise tâbi oldukları ölçüde terekeye eklenir (TMK m.508). Üçüncü kişi lehine yapılan hayat sigortalarında ise sigorta alacağının mirasbırakanın ölümü zamanındaki satın alma değeri terekeye eklenir (TMK m.509).
Örnek kesirli hesap
Mirasbırakanın geride eşi ve tek çocuğu kaldığını varsayalım. Yasal paylar eş için dörtte bir, çocuk için dörtte üçtür. Çocuğun saklı payı yasal payının yarısı olduğundan sekizde üç, eşin saklı payı ise altsoyla birlikte olduğu için yasal payının tamamı, yani dörtte birdir. Saklı paylar toplamı sekizde beştir; tasarruf edilebilir kısım sekizde üç olur.
Mirasbırakanın yalnızca bir çocuğu varsa yasal pay mirasın tamamı, saklı pay yarısıdır; tasarruf edilebilir kısım da yarıdır. Bu örnekler şematik olup gerçek bir terekenin bütün kalemlerini kapsamaz.
Karşılıksız devirlerin etkisi
TMK m.565, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbi olan karşılıksız devirleri sayar. Bunlar arasında mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar yer alır. Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapılan açık devirler da tenkise tâbidir.
Saklı payı zedelenen mirasçının hakları
Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir (TMK m.560). Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.571).
Mirasçılıktan çıkarma ile ilişkisi
Saklı paylı mirasçı, kanunda sayılan sebeplerle ölüme bağlı bir tasarrufla mirasçılıktan çıkarılabilir (TMK m.510). Mirasçılıktan çıkarılan kimse mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz (TMK m.511); çıkarma sebebinin tasarrufta belirtilmesi ise geçerlilik şartıdır (TMK m.512). Konunun ayrıntısı ilgili sayfada ele alınmaktadır.
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır; miras taksimi ve ortaklığın giderilmesi davaları taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tapu işlemleri taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Saklı pay oranları nelerdir?
TMK m.506’ya göre altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biridir. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçüdür.
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. TMK m.506’nın kardeşlere ilişkin üçüncü bendi 4/5/2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla mülga edilmiştir; bu nedenle kardeşler saklı paylı mirasçı değildir.
Bütün mal vasiyetle tek kişiye bırakılabilir mi?
Saklı paylı mirasçı varsa mirasbırakan ancak tasarruf edilebilir kısım üzerinde serbestçe tasarruf yapabilir. Bu sınırı aşan tasarruf, saklı payı zedelenen mirasçının tenkis istemine konu olabilir.
Sağlıkta yapılan bağışlar hesaba katılır mı?
Mirasbırakanın sağlararası karşılıksız devirleri, tenkise tâbi oldukları ölçüde tasarruf edilebilir kısmın hesabında terekeye eklenir (TMK m.508). Hangi devirlerin tenkise tâbi olduğu TMK m.565’te sayılmıştır.
Saklı payın ihlali kendiliğinden düzelir mi?
Hayır. Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar tasarrufun tenkisini dava edebilir (TMK m.560). Dava hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıl geçmekle düşer; tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.571).
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.