Miras Taksimi ve Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu)Miras Taksimi ve Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu)

Miras ortaklığı ve paylı mülkiyet

Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar, miras bırakanın malvarlığını bir bütün olarak devralır. Türk Medeni Kanunu’na göre mirasçılar, paylaşmaya kadar miras ortaklığı denen elbirliği mülkiyeti içinde bulunur. Bu ortaklıkta hiçbir mirasçı, tek başına terekedeki belirli bir mal üzerinde pay sahibi sayılmaz; mallar üzerinde tasarruf için kural olarak tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir.

Paylı mülkiyette ise her paydaşın malda belirli bir payı vardır ve bu payı kendi başına devredebilir. İki mülkiyet türü arasındaki fark, paylaşma ve dava usulünü de etkiler. Bu nedenle somut dosyada terekedeki malların hangi mülkiyet rejimine tabi olduğu ilk belirlenmesi gereken konudur.

Miras ortaklığında terekeye dahil malların listesi çıkarılmadan paylaşma yapılamaz. Bu amaçla taşınmazlar, taşıtlar, banka hesapları, alacaklar ve borçlar tek tek tespit edilir. Mirasçılardan biri terekeyi yönetiyorsa, diğer mirasçıların bilgi isteme hakkı bulunur.

Mirasçılık belgesi ve tapuda intikal

Mirasçıların kimliği ve paylarını göstermek için mirasçılık belgesi alınır. Türk Medeni Kanunu’nun 598. maddesine göre başvuru üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir; ölüme bağlı tasarrufla atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belge ise sulh mahkemesince verilir.

Taşınmazlar bakımından, mirasçılar adına tapuda intikal işlemi yapılır. İntikal, mirasçıların payını tapu kaydında görünür kılar. Bu işlem için gerekli belgeler, harçlar ve vergi yükümlülükleri güncel mevzuata göre belirlenir; tutarlar için ilgili kurumların güncel tarifelerine bakılmalıdır.

Tapuda intikal işlemi, mirasçılık belgesi gibi belgelerle yapılır. Türk Medeni Kanunu’nun 705. maddesine göre miras yoluyla mülkiyet tescilden önce kazanılır; ancak malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır. Mirasçılar arasındaki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi ise ayrıca mümkündür (m.644, m.676). Mali yükümlülükler ayrıca değerlendirilir.

Anlaşmayla taksim

Mirasçılar paylaşma konusunda anlaşabilirse, mallar bir paylaşma sözleşmesiyle kendi aralarında dağıtılabilir. Sözleşmede hangi malın kime verileceği, denkleştirme ödemeleri ve masrafların nasıl karşılanacağı belirlenir.

Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (Türk Medeni Kanunu m.676); terekede taşınmaz varsa mülkiyetin değişmesi için ayrıca tapuya tescil gerekir. Küçük veya kısıtlı mirasçı bulunması hâlinde ise mahkeme izni gibi ek usuller gündeme gelebilir.

Paylaşma sözleşmesinde her mirasçının payına düşen malın değeri, bilirkişi raporu veya karşılıklı değerlendirme ile belirlenebilir. Bir mirasçı değerce daha fazla mal alırsa, aradaki farkı diğerlerine ödeyerek dengeleyebilir. Bu ödeme biçimi sözleşmede açıkça yazılırsa sonraki uyuşmazlıklar azalır.

Denkleştirme ve muhdesat

Miras bırakan sağlığında bazı mirasçılara bağış veya benzeri devirlerde bulunmuş olabilir. Türk Medeni Kanunu, bazı devirlerin paylaşmada denkleştirmeye tabi tutulmasını öngörür. Hangi devrin denkleştirilmesi gerektiği ve nasıl hesaplanacağı, devrin niteliğine göre belirlenir.

Muhdesat, bir taşınmaz üzerinde sonradan yapılan yapı veya dikilen ağaç gibi eklentileri ifade eder. Ortaklığın giderilmesi sırasında, muhdesat sahibinin hakkı ve taşınmazın değeri içindeki payı ayrıca tartışma konusu olabilir.

Miras bırakanın sağlığında yaptığı bağışlar, saklı pay ve tenkis hükümleri açısından da değerlendirilebilir. Denkleştirme ile tenkis ayrı kurumlardır; denkleştirme mirasçılar arasındaki eşitliği, tenkis ise saklı payın korunmasını amaçlar. Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde on yıl geçmekle düşer (m.571).

Anlaşma olmazsa: ortaklığın giderilmesi davası

Mirasçılar paylaşma konusunda anlaşamazsa, ortaklığın giderilmesi davası açılabilir. Türk Medeni Kanunu, paydaşlardan her birinin ortaklığın giderilmesini isteyebileceğini düzenler. Dava sulh hukuk mahkemesinde görülür (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.4); yetkili mahkeme davanın niteliğine göre belirlenir: terekenin paylaşılmasına ilişkin davalarda ölenin son yerleşim yeri mahkemesi (m.11), taşınmaza ilişkin ayni hak davalarında taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi (m.12) kesin yetkilidir.

Mahkeme önce malın aynen taksim edilip edilemeyeceğini inceler. Aynen taksim mümkün değilse veya paydaşların menfaatine aykırıysa, mal satılarak bedel paylaştırılır. Bu değerlendirmede malın niteliği, imar ve arazi mevzuatı ile bilirkişi raporu belirleyicidir.

Davada ilk adım, tüm mirasçıların davaya dahil edilmesidir. Tapuda intikal yapılmamışsa mirasçılık belgesi ve terekedeki malların listesi dava dilekçesine eklenir. Mahkeme, gerekli gördüğü hâllerde ilgili kurumlardan yazı yoluyla bilgi ve belge ister.

Dava öncesi arabuluculuk

Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/B maddesi, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı olarak düzenler. Davacı, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağı dava dilekçesine eklemek zorundadır; arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir (m.18/A).

Arabuluculuk, tarafların kendi aralarında anlaşma yoluyla çözüme ulaşmasını amaçlar. Uzlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi, taşınmazla ilgili sınırlamalar ile usul ve esaslar gözetilerek düzenlenir; bu belge için icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur ve şerh taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır (m.18/B). Sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir.

Arabulucu, mirasçılar arasında iletişimi kolaylaştırır; ancak karar vermez. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (m.18/A). Mirasçıların kendi aralarında anlaşması, hem zaman hem de masraf bakımından dava yolundan farklı sonuçlar doğurabilir.

Satış yoluyla ortaklığın giderilmesi

Aynen taksim mümkün değilse mal, icra hukuku hükümlerine göre satılır. Satış öncesinde bilirkişi kıymet takdiri yapılır ve ihale usulü uygulanır. Satış bedeli, giderler düşüldükten sonra paylara göre paydaşlara dağıtılır.

İcra ve İflas Kanunu’nun 114. maddesine 16/7/2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla eklenen hükme göre, tüm maliklerin miras yoluyla edindikleri ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazlar bakımından ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilirse yapılacak açık artırmalarda birinci artırma sadece malik olan mirasçılar arasında yapılır; bu usul bir defaya mahsus uygulanır. Aynı madde, birinci ve ikinci artırmanın yapılacağı gün ve saat aralığının artırma başlangıcından en az on beş gün önce ilan edileceğini, ikinci artırmanın başlangıç tarihinin birinci artırmanın bitiminden itibaren bir ayı geçmeyecek şekilde belirleneceğini düzenler. Satışın hangi kurallara göre yapılacağı ihale ilanı ve tarihindeki kanun metnine bağlı olabileceğinden, güncel düzenleme mevzuat.gov.tr adresinden ve Resmî Gazete’den ayrıca kontrol edilmelidir.

Satış ihale ile yapıldığında, bedel paylara göre dağıtılır. Mirasçı, kendi payı kadar bedele hak sahibi olur; mirasçılardan her biri, tereke borçlarının paylaşmadan önce ödenmesini veya güvenceye bağlanmasını isteyebilir (Türk Medeni Kanunu m.649). Paylaşmadan doğan vergi, harç ve masraflar ise ilgili mevzuata göre belirlenir ve güncel tutarlar ilgili resmî kaynaklardan öğrenilir.

Başvuruda hazırlanması faydalı belgeler

Paylaşma görüşmelerine veya dava hazırlığına başlamadan önce terekeye ilişkin belgelerin toplanması süreci hızlandırır. Mirasçılık belgesi, tapu kayıtları ve malların değerine ilişkin bilgiler bu belgelerin başında gelir.

Mirasçılar arasında yazışmalar ve toplantı notları da yazılı olarak saklanabilir. Bu kayıtlar, paylaşma görüşmelerinin hangi noktada tıkandığını göstermesi bakımından arabuluculuk ve dava aşamasında yararlı olabilir.

• Mirasçılık belgesi
• Tapu kayıtları ve intikal belgeleri
• Terekedeki mallara ilişkin belgeler
• Miras bırakanın borçlarına ilişkin kayıtlar
• Daha önce yapılmış paylaşma veya devir sözleşmeleri