Miras sözleşmesi, mirastan feragat sözleşmesi ve mirasçılıktan çıkarmanın şekil, kapsam ve sonuçlarına ilişkin TMK hükümleri hakkında genel bilgi.
Mirasbırakan malvarlığı üzerindeki arzusunu tek taraflı bir vasiyetle, mirasçısıyla yaptığı bir sözleşmeyle ya da bir mirasçıyı mirasçılıktan çıkararak belirleyebilir. Türk Medeni Kanunu bu tasarrufların her birini farklı şekil ve sonuçlara bağlamıştır. Tek taraflı tasarruflar mirasbırakan tarafından değiştirilebilirken, sözleşmeler tarafları bağlayan hükümler içerir.
Bu sayfa, miras sözleşmesini, mirastan feragat sözleşmesini ve mirasçılıktan çıkarmayı genel çerçevesiyle tanıtır. Metin belirli bir tasarruf hakkında değerlendirme içermez; geçerlilik ve sonuçlar somut metne göre belirlenir. Güncel mevzuat mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Tek taraflı ve iki taraflı ölüme bağlı tasarruflar
- Miras sözleşmesi (TMK m.527, m.545-548)
- Mirastan feragat sözleşmesi (TMK m.528-530)
- Mirasçılıktan çıkarma (TMK m.510-513)
- Çıkarmanın geçersizliği ve iptali
- Mirasçılıktan çıkarma ile reddin farkı
Tasarruf türünün belirlenmesi
Tek taraflı vasiyet, iki taraflı miras sözleşmesi, mirastan feragat sözleşmesi veya mirasçılıktan çıkarma birbirinden farklı şekil ve sonuçlara sahiptir.
Ehliyet ve şekil şartlarının kontrolü
Miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak, kısıtlı bulunmamak gerekir (TMK m.503). Sözleşmenin geçerliliği için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi şarttır (TMK m.545).
Saklı pay sınırlarının gözetilmesi
Ölüme bağlı tasarruflar saklı payları aşıyorsa tenkise konu olabilir (TMK m.560). Mirastan feragat edene yapılan edimler de tasarruf edilebilir kısmı aşıyorsa tenkis edilebilir (TMK m.573).
Mirasçılıktan çıkarma sebebinin belirtilmesi
Çıkarma, mirasbırakan ancak tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir (TMK m.512).
Mirasın açılmasından sonraki aşama
Mirasın açılmasından sonra çıkarma sebebinin varlığını ispat yükü, itiraz hâlinde çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer (TMK m.512).
Tek taraflı ve iki taraflı tasarruflar
Vasiyet, mirasbırakanın tek taraflı iradesiyle yapılan ve her zaman değiştirilebilen bir tasarruftur (TMK m.542). Miras sözleşmesi ise mirasbırakanın sözleşme yaptığı kimseye veya üçüncü bir kişiye mirasını ya da belirli malını bırakma yükümlülüğü altına girdiği iki taraflı bir tasarruftur. Mirasbırakan, miras sözleşmesi yapmış olsa da malvarlığında eskisi gibi serbestçe tasarruf edebilir; ancak sözleşmedeki yükümlülüğü ile bağdaşmayan tasarruflarına veya bağışlamalarına itiraz edilebilir (TMK m.527).
Miras sözleşmesi
Miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak, kısıtlı bulunmamak gerekir (TMK m.503). Geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir; tarafların arzularını resmî memura aynı zamanda bildirmesi ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalaması aranır (TMK m.545).
Sözleşme, tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir. Mirasçı atanan kişinin sonradan mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışta bulunması hâlinde mirasbırakan sözleşmeyi tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir; bu işlem vasiyetnameler için öngörülen şekillerden biriyle yapılır (TMK m.546). Sözleşme gereği sağlararası edimleri isteme hakkı bulunan taraf, edimlerin yerine getirilmemesi veya güvenceye bağlanmaması hâlinde Borçlar Hukuku kuralları uyarınca sözleşmeden dönebilir (TMK m.547). Mirasçı atanan kişi mirasbırakanın ölümünde sağ değilse sözleşme kendiliğinden ortadan kalkar (TMK m.548).
Mirastan feragat sözleşmesi
Mirasbırakan bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder. Karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur (TMK m.528).
Feragat belli bir kişi lehine yapılmış olup bu kişi herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa hükümden düşer; belli bir kişi lehine yapılmamışsa en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır (TMK m.529). Mirasın açılması anında tereke borçları karşılayamıyorsa feragat eden ve mirasçıları, alacaklılara karşı ölümden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan aldıkları karşılıktan, mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında sorumludur (TMK m.530).
Mirasçılıktan çıkarma
TMK m.510’a göre mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını iki durumda mirasçılıktan çıkarabilir: mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olması, ya da mirasbırakana veya ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemiş olması.
Mirasçılıktan çıkarılan kimse mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz. Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmamışsa çıkarılanın miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi çıkarılanın varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır. Çıkarılanın altsoyu saklı payını isteyebilir (TMK m.511).
Çıkarmanın geçersizliği ve ispat
Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse belirtilen sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Sebep ispat edilemezse veya tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir (TMK m.512).
Borç ödemeden aciz belgesi nedeniyle çıkarma
Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir; ancak bu yarıyı çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır. Miras açıldığı zaman belgenin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa çıkarma, çıkarılanın istemi üzerine iptal olunur (TMK m.513).
Mirasçılıktan çıkarma ile reddin farkı
Mirasçılıktan çıkarma mirasbırakanın tasarrufuyla yapılır ve mirasçıyı saklı pay dahil mirastan uzaklaştırır. Mirasın reddi ise mirasçının üç ay içinde sulh mahkemesine yaptığı beyana dayanır (TMK m.605-609). İkisi farklı kişilerin iradesine dayanır ve farklı sonuçlar doğurur.
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır; miras taksimi ve ortaklığın giderilmesi davaları taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tapu işlemleri taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Miras sözleşmesi hangi şekilde yapılır?
TMK m.545’e göre miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir. Sözleşmenin tarafları arzularını resmî memura aynı zamanda bildirir ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar.
Miras sözleşmesi tek taraflı olarak ortadan kaldırılabilir mi?
Miras sözleşmesi tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir. Mirasçı atanan veya belirli mal bırakılan kişinin mirasbırakana karşı mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışı ortaya çıkarsa mirasbırakan sözleşmeyi tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir (TMK m.546).
Mirastan feragat sözleşmesi nedir?
Mirasbırakan bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder. Karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur (TMK m.528).
Mirasçılıktan çıkarma hangi sebeplerle yapılabilir?
TMK m.510’a göre mirasçının mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olması ya da mirasbırakana veya ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemiş olması hâlinde saklı paylı mirasçı, ölüme bağlı bir tasarrufla mirasçılıktan çıkarılabilir.
Çıkarma geçersiz sayılırsa ne olur?
Çıkarma sebebinin varlığı ispat edilememiş veya sebep tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; ancak çıkarma sebebi hakkında düşülen açık bir yanılma yüzünden yapılmışsa çıkarma geçersiz olur (TMK m.512).
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.