Yıllık Ücretli İzin ve Tatil HaklarıYıllık Ücretli İzin ve Tatil Hakları

Hak kazanma ve izin süreleri

İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez (m.53). Bir yıllık sürenin hesabında işçinin aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştığı süreler birleştirilerek göz önüne alınır (m.54).

İzin süresi hizmet süresine göre belirlenir. Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) en az ondört gün, beş yıldan fazla onbeş yıldan az en az yirmi gün, onbeş yıl ve daha fazlası için en az yirmialtı gündür. Yer altı işlerinde çalışanların izin süreleri dörder gün artırılır. On sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin süresi ise yirmi günden az olamaz. İzin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir (m.53).

Çalışılmış gibi sayılan haller

Bir yıllık süre içinde kanunda sayılan haller dışındaki sebeplerle işçinin devamının kesilmesi hâlinde, bu boşlukları karşılayacak kadar hizmet süresi eklenir ve izin hakkı için gereken bir yıllık hizmet süresinin bitiş tarihi gelecek hizmet yılına aktarılır (m.54).

M.55 ise bazı sürelerin yıllık izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılacağını belirler:

• İşçinin uğradığı kaza veya tutulduğu hastalık sebebiyle işine gidemediği günler (kanundaki sınırlamalar saklıdır).
• Kadın işçilerin doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadıkları günler.
• Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri.
• İşçilerin arabuluculuk toplantılarına katılmaları nedeniyle işlerine devam edemedikleri günler.
• İşveren tarafından verilen diğer izinler ile kanunda sayılan diğer süreler.

İznin kullanılması ve izin kayıt belgesi

Yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez; kanunda gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur. Tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir. Yıl içinde verilmiş bulunan diğer izinler ile dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez (m.56).

İşveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır (m.56). Alt işveren işçileri bakımından asıl işverenin, alt işveren işçilerinin izne hak sahibi oldukları yıllık ücretli izin sürelerinin kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek ve ilgili yıl içinde kullanılmasını sağlamakla yükümlü olduğu da aynı maddede düzenlenmiştir. İzin kullanımının ispatı bakımından bu kayıtlar önemlidir.

İzin ücreti

İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini işçinin izne başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır. Günlük, haftalık veya aylık olarak belirli bir ücrete dayanmayıp da akort, komisyon, kâra katılma ve yüzde usulü gibi belirli olmayan süre ve tutar üzerinden ücret alan işçinin izin ücreti, son bir yıllık süre içinde elde ettiği ücretin fiilen çalıştığı günlere bölünmesiyle bulunacak ortalama üzerinden hesaplanır (m.57).

Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir (m.57). Güncel ücret tutarlarına ilişkin hesaplar için ilgili resmî kaynaklara bakılmalıdır.

Sözleşmenin sona ermesi ve zamanaşımı

İş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu ücrete ilişkin zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar (m.59).

İş Kanunu ek m.3 uyarınca, iş sözleşmesinden kaynaklanmak kaydıyla hangi kanuna tabi olursa olsun, yıllık izin ücretinin zamanaşımı süresi beş yıldır. İşveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi hâlinde, bildirim süresi ile iş arama izinleri yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremez (m.59).

Hafta tatili

Kanun kapsamına giren işyerlerinde işçilere, tatil gününden önce kanunda belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşuluyla, yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme (hafta tatili) verilir. Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir (m.46).

Kanunda sayılan bazı süreler, örneğin kanundan veya sözleşmeden doğan tatil günleri ile hekim raporuyla verilen hastalık ve dinlenme izinleri, hafta tatili ücretine hak kazanmada çalışılmış gün gibi hesaba katılır (m.46).

Ulusal bayram ve genel tatil

Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir. Tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücret de ödenir (m.47).

İş Mahkemeleri Kanunu hükümlerine göre işçi alacaklarına ilişkin davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; kapsam için kanunun güncel metni kontrol edilmelidir. Dava şartı olarak arabuluculuğa başvurulması hâlinde, arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 m.18/A).