İş uyuşmazlıklarında dava şartı olarak arabuluculuğun işleyişi, başvuru yeri, süreler, son tutanak, ilk toplantıya katılmama sonuçları, anlaşma belgesi ve zamanaşımına etkisi hakkında 6325 sayılı Kanun ve İş Kanunu çerçevesinde genel bilgi.
İş uyuşmazlıklarında arabulucuya başvurulmuş olmasının hangi davalarda dava şartı olduğu İş Mahkemeleri Kanunu’nda (7036) belirlenir. İş Kanunu m.20 ise işe iade talebi bakımından arabulucuya başvuruyu zorunlu kılar. Arabuluculuk sürecinin ortak kuralları 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nda yer alır; bu Kanunun 18/A maddesi, ilgili kanunlarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı olarak kabul edilmişse uygulanacak hükümleri düzenler.
Bu sayfa süreci genel bilgi düzeyinde anlatır. Hangi uyuşmazlıkların dava şartı kapsamına girdiği İş Mahkemeleri Kanunu’nun güncel metninden kontrol edilmelidir; kapsam ve süreler kanun değişiklikleriyle farklılaşabilir. Güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir. Arabuluculuk ücret tarifesi dönemsel olarak belirlendiğinden tutarlar bu sayfada verilmemektedir.
- Dava şartı olarak arabuluculuğun kapsamı (İş Mahkemeleri Kanunu)
- Kapsamın güncel metinden kontrolü
- Başvuru yeri ve arabulucunun belirlenmesi (6325 m.18/A)
- Arabuluculuk süresi
- Son tutanak ve dava dilekçesine eklenmesi
- İlk toplantıya katılmamanın sonuçları
- Anlaşma belgesinin hukuki sonucu (6325 m.18)
- Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere etkisi
Kapsamın belirlenmesi
Uyuşmazlığın, İş Mahkemeleri Kanunu’nda dava şartı olarak arabuluculuğa tabi tutulan bir talep olup olmadığı kanunun güncel metnine göre belirlenir. İşe iade talebi bakımından ise İş Kanunu m.20 uyarınca arabulucuya başvurmak zorunludur.
Arabuluculuk bürosuna başvuru
Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna, arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde ise görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Başvuran taraf, kendisine ve elinde bulunması hâlinde karşı tarafa ait her türlü iletişim bilgisini büroya verir (6325 m.18/A).
Arabulucunun belirlenmesi
Arabulucu, komisyon başkanlıklarına bildirilen listeden büro tarafından belirlenir. Tarafların listede yer alan herhangi bir arabulucu üzerinde anlaşmaları hâlinde bu arabulucu görevlendirilir (6325 m.18/A).
Görüşmeler
Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir (6325 m.18/A). Arabuluculuk müzakerelerine taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir (6325 m.15).
Sonuç: anlaşma veya son tutanak
Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi düzenlenebilir. Taraflara ulaşılamaması, görüşme yapılamaması veya tarafların anlaşamaması hâllerinde arabulucu arabuluculuk faaliyetini sona erdirir, son tutanağı düzenler ve durumu derhâl büroya bildirir (6325 m.18/A).
Dava açılması
Anlaşmaya varılamazsa dava açılabilir ve davacı, son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır (6325 m.18/A). İşe iade davasında dava, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde açılmalıdır (İş Kanunu m.20).
Dava şartı arabuluculuğun kapsamı
Hangi uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmuş olmasının dava şartı olduğu İş Mahkemeleri Kanunu’nda düzenlenir. Kapsam ve istisnalar kanun değişiklikleriyle farklılaşabildiğinden, güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edilmelidir.
6325 sayılı Kanunun 18/A maddesi, ilgili kanunlarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı olarak kabul edilmişse arabuluculuk sürecine uygulanacak hükümleri belirler. Özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun olduğu veya tahkim sözleşmesinin bulunduğu hâllerde dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz. Bu bölümde hüküm bulunmayan hâllerde niteliğine uygun düştüğü ölçüde 6325 sayılı Kanunun diğer hükümleri uygulanır.
İşe iade bakımından zorunluluk
İş Kanunu m.20, iş sözleşmesi feshedilen işçinin fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri uyarınca arabulucuya başvurmak zorunda olduğunu belirtir. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.
Arabulucuya başvurmaksızın doğrudan dava açılması sebebiyle davanın usulden reddi hâlinde ret kararı taraflara resen tebliğ edilir; kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir (İş Kanunu m.20).
Başvuru yeri ve arabulucunun görevlendirilmesi
Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde başvuru, görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Başvuran taraf, kendisine ve elinde bulunması hâlinde karşı tarafa ait her türlü iletişim bilgisini büroya verir (6325 m.18/A).
Arabulucu, komisyon başkanlıklarına bildirilen listeden büro tarafından belirlenir. Ancak tarafların listede yer alan herhangi bir arabulucu üzerinde anlaşmaları hâlinde bu arabulucu görevlendirilir. Arabulucu görevlendirmeyi yapan büronun yetkili olup olmadığını kendiliğinden dikkate alamaz; karşı taraf en geç ilk toplantıda yetkiye itiraz edebilir. İtirazın incelenmesi ve sonuçları aynı maddede ayrıntılı olarak düzenlenmiştir (6325 m.18/A).
Süreler ve görüşmelerin sona ermesi
Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir. Arabulucu; taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması ya da tarafların anlaşması yahut anlaşamaması hâllerinde arabuluculuk faaliyetini sona erdirir ve son tutanağı düzenleyerek durumu derhâl büroya bildirir (6325 m.18/A).
Arabuluculuk müzakerelerine taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilirler (6325 m.15).
İlk toplantıya katılmama
Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda toplantıya katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir. Bu taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.
Her iki tarafın da ilk toplantıya katılmaması sebebiyle sona eren arabuluculuk faaliyeti üzerine açılacak davalarda tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır (6325 m.18/A). Bu hükümde zaman içinde değişiklik yapılmıştır; güncel metin kontrol edilmelidir.
Anlaşma belgesi
Dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin bölümde hüküm bulunmayan hâllerde niteliğine uygun düştüğü ölçüde 6325 sayılı Kanunun diğer hükümleri uygulanır (m.18/A). Bu Kanunun 18. maddesine göre arabuluculuk faaliyeti sonunda varılan anlaşmanın kapsamı taraflarca belirlenir; anlaşma belgesi düzenlenmesi hâlinde bu belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Taraflar anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesini talep edebilir ve şerhi içeren anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi ise kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı haller hariç, şerh aranmaksızın ilam niteliğinde sayılır.
İşe iade bakımından ayrı bir kural vardır. Tarafların işçinin işe başlatılması konusunda anlaşmaları hâlinde işe başlatma tarihi, çalıştırılmadığı süre için ödenecek ücret ve diğer hakların parasal miktarı ve işçinin işe başlatılmaması durumunda ödenecek tazminatın parasal miktarı belirlenmek zorundadır; aksi hâlde anlaşma sağlanamamış sayılır (İş Kanunu m.21).
Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere etkisi
Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 m.18/A). Bu hüküm, arabuluculuk süresince hak kaybı yaşanmasını önlemeye yöneliktir; ancak başvuru zamanında yapılmazsa bu etkiden yararlanılamaz. İşe iade bakımından ise İş Kanunu m.20’deki bir aylık ve iki haftalık süreler ayrıca izlenir.
Tarafların arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaları hâlinde arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır. Taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması hâllerinde iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; iki saatten fazla süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması hâlinde ise iki saati aşan kısım aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır (6325 m.18/A). Tarife dönemsel olarak belirlendiğinden tutarlar için resmî kaynaklara bakılmalıdır.
Dava aşaması
Görevli ve yetkili mahkeme ile yargılama usulü, İş Mahkemeleri Kanunu ve ilgili usul kanunlarına göre belirlenir. Bu hükümler kanun değişiklikleriyle farklılaşabildiğinden, görev, yetki ve yargılama usulüne ilişkin ayrıntılar için güncel kanun metni mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edilmelidir.
İşe iade davalarında İş Kanunu m.20 uyarınca dava ivedilikle sonuçlandırılır; istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir.
İş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak kural olarak zorunludur; Aydın Adliyesi'nde arabuluculuk bürosu bulunur. Dava, kanundaki yetki kurallarına göre iş mahkemesinde açılır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Hangi iş davalarında arabulucuya başvuru dava şartıdır?
Bunun kapsamı İş Mahkemeleri Kanunu’nda belirlenir; güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edilmelidir. İşe iade talebi bakımından İş Kanunu m.20, fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmayı zorunlu kılar. İlgili kanunlarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı olarak kabul edilmişse 6325 sayılı Kanunun 18/A maddesi uygulanır.
Başvuru hangi büroya yapılır?
Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna, büro kurulmayan yerlerde görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Arabulucu, görevlendirmeyi yapan büronun yetkili olup olmadığını kendiliğinden dikkate alamaz; karşı taraf en geç ilk toplantıda, yetkiye ilişkin belgeleri sunmak suretiyle büronun yetkisine itiraz edebilir (6325 m.18/A).
Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?
Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir (6325 m.18/A).
Son tutanak dava açarken gerekli midir?
Dava şartı olarak arabuluculuğun öngörüldüğü hâllerde evet. Davacı, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Aksi hâlde mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde sunulmazsa dava usulden reddedilir. Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir (6325 m.18/A).
Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesinin hukuki sonucu nedir?
6325 sayılı Kanun m.18 uyarınca taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı haller hariç, şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Ayrıca taraflar şerh verilmesini talep edebilir. Anlaşma hâlinde üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.