TCK m.188 ve m.191 çerçevesinde imal, ticaret ve kullanmak için bulundurma suçlarına ilişkin genel bilgi ve süreç özeti.
Uyuşturucu veya uyarıcı madde suçları, Türk Ceza Kanunu'nun Topluma Karşı Suçlar kısmında, Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar bölümünde yer alır. Kanun, bu alanda iki ayrı grup fiili birbirinden ayırır. İlk grup imal, ithal, ihraç ve ticaret niteliğindeki fiillerdir ve TCK m.188 kapsamında düzenlenir. İkinci grup ise kişinin kendi kullanımına yönelik fiillerdir ve TCK m.191 kapsamındadır. İki grup için kanunda öngörülen hapis cezaları ve uygulanan usul birbirinden farklıdır. Bu nedenle fiilin hangi gruba girdiği, soruşturmanın en önemli sorularından biridir. Bu ayrım, hem ceza miktarını hem de dosyada izlenecek yolu belirler. Fiilin amacı, dosyadaki delillerle birlikte değerlendirilir.
Bu sayfa, her iki grubu genel çerçevesiyle tanıtır. Arama ve el koyma, laboratuvar raporu, kullanmak için bulundurmada tedavi ve denetimli serbestlik yaklaşımı ve etkin pişmanlık hükümleri kısaca anlatılır. Metin, belirli bir olay hakkında değerlendirme içermez. Somut bir dosyada ölçü, delil durumu ve uygulanacak hüküm, dosyanın tamamı incelenerek belirlenir. Mevzuat değişebileceğinden, güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir. Sayfadaki bilgiler, yalnızca kanunun genel çerçevesini tanıtmak içindir. Bir dosyada neyin geçerli olacağı; delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediğine, laboratuvar sonucuna ve fiilin ayrıntılarına bağlıdır. Süre ve ceza miktarları için güncel kanun metni esas alınmalıdır.
- İmal, ithal ve ihraç (TCK m.188/1)
- Satış, nakil, depolama ve bulundurma (TCK m.188/3)
- Kullanmak için bulundurma ve kullanma (TCK m.191)
- Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik
- Arama, el koyma ve laboratuvar raporu
- Etkin pişmanlık (TCK m.192)
Yakalama veya ihbar
Süreç çoğunlukla kolluğun fark etmesi, ihbar veya bir aramayla başlar. Kişiye hakları bildirilir ve müdafi yardımından yararlanma imkânı tanınır.
Arama ve el koyma
Arama ve el koyma, CMK'daki koşullara göre yapılır. Ele geçirilen madde muhafaza altına alınır ve tutanağa bağlanır.
Laboratuvar incelemesi
Maddenin türü ve miktarı, yetkili laboratuvar tarafından analiz edilir. Kullanım şüphesinde vücuttan kan veya benzeri biyolojik örnek alınması, CMK m.75 uyarınca Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme kararına bağlıdır.
Soruşturma sonucu
Cumhuriyet savcısı, kamu davası açılması, kovuşturmaya yer olmadığı veya m.191 kapsamında erteleme yönünde karar verir.
Kovuşturma ve karar
Dava açılırsa mahkeme delilleri değerlendirir. Karara karşı kanun yolları açıktır.
TCK m.188: imal ve ticaret
TCK m.188, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ruhsatsız veya ruhsata aykırı imal, ithal ve ihracını düzenler. Aynı madde, ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiyi de kapsar. Kanun, ruhsatsız veya ruhsata aykırı imal, ithal ve ihracı yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve adli para cezası; ülke içinde satma, satışa arz, verme, sevk, nakil, depolama, satın alma, kabul etme ve bulundurma fiillerini ise on yıldan az olmamak üzere hapis ve adli para cezası ile karşılar (m.188/1 ve 3). Uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz. Maddenin belirli maddeler, yerler ve failler bakımından cezayı artıran başka nitelikli hâlleri de vardır. Tüzel kişi faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda TCK m.189 uyarınca güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
Fiilin üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte ya da bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi de cezanın artırılmasını gerektirir (m.188/5).
TCK m.191: kullanmak için bulundurma
TCK m.191, kullanmak için madde satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullanan kişiyi düzenler. Bu suç için kanun iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörür; ancak bu suçtan başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında, CMK m.171'deki şartlar aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Erteleme süresi zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre, altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir (m.191/2-3).
Denetimli serbestlik süresi içinde, gerek görülmesi hâlinde tedaviye tabi tutulabilir. Erteleme süresinde kanundaki yükümlülüklere aykırı davranılması, yeniden madde kullanılması veya bulundurulması hâlinde kamu davası açılır. Erteleme süresi zarfında tekrar kullanmak için madde satın alınması, kabul edilmesi veya bulundurulması ya da madde kullanılması ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz, ihlal nedeni sayılır (m.191/4-5). Erteleme süresi zarfında yükümlülüklere aykırı davranılmaz ve yasaklar ihlal edilmezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (m.191/7).
Arama, el koyma ve rapor
Arama, CMK m.116 ve devamındaki hükümlere göre yapılır. Delil olarak yararlı görülen eşya CMK m.123 uyarınca muhafaza altına alınır veya el konulur. Bulunan maddenin cinsi ve miktarı, laboratuvar raporuyla belirlenir. Bulunan maddenin cinsinin belirlenmesi, fiilin hangi hüküm kapsamında değerlendirileceği bakımından önem taşır. Aramanın usule uygun yapılıp yapılmadığı da dosyada incelenen konulardandır.
TCK m.192, etkin pişmanlığı iki ayrı biçimde düzenler. İmal ve ticaret suçlarına iştirak etmiş kişi, resmî makamlar haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı veya imal edildiği yerleri bildirir ve bu bilgi suç ortaklarının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlarsa, hakkında cezaya hükmolunmaz. Suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak suçun meydana çıkmasına ve failin yakalanmasına hizmet ve yardım edenin cezası, yardımın niteliğine göre dörtte birinden yarısına kadar indirilir (m.192/1, 3). Kullanmak için madde bulunduran kişi de resmî makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini bildirerek suçluların yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa hakkında cezaya hükmolunmaz (m.192/2).
Önemli not
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki görüş veya kişiye özel tavsiye içermez. Mevzuat değişebilir.
Soruşturma, ilgili adliyedeki Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür; ceza davaları asliye ceza veya ağır ceza mahkemelerinde görülür. Aydın, Nazilli ve Söke adliyelerinde ağır ceza mahkemesi bulunur. Aydın Adliyesi'nde adli sicil şefliği ve denetimli serbestlik müdürlüğü de yer alır. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Kullanmak için bulundurma ile ticaret arasındaki fark nedir?
Kanun, fiilin amacına bakar. Kişinin kendi kullanımı için satın alması, kabul etmesi veya bulundurması TCK m.191 kapsamındadır. Satış, başkasına verme, nakil ve depolama gibi fiiller TCK m.188 kapsamında değerlendirilir. Amaç, dosyadaki delillerle birlikte incelenir.
TCK m.191 kapsamında dava hemen açılır mı?
Kanun, bu suçtan başlatılan soruşturmada beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmesini öngörür. Erteleme süresinde en az bir yıl denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Kanundaki yükümlülüklere uyulmaması hâlinde kamu davası açılır.
Denetimli serbestlik sürecinde tedavi yer alır mı?
Kanun, denetimli serbestlik süresi içinde gerek görülmesi hâlinde kişinin tedaviye tabi tutulabileceğini belirtir. Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında madde kullanılıp kullanılmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir. Uygulamanın ayrıntıları ilgili düzenlemelerde yer alır.
Etkin pişmanlık hükümleri neleri kapsar?
TCK m.192, resmî makamlar haber almadan önce suç ortaklarını ve maddenin saklandığı veya imal edildiği yerleri bildirmeyi düzenler. Kullanmak için bulunduranlar bakımından da madde temin edilen kişiyi bildirme hükmü vardır. Etkin pişmanlık hükümleri bakımından kanun, resmî makamlar haber almadan önce ve haber alındıktan sonra gösterilen pişmanlığı ayrı sonuçlara bağlar.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.