Suça Sürüklenen Çocuklar: Çocuk Koruma Kanunu ve Yargılama UsulüSuça Sürüklenen Çocuklar: Çocuk Koruma Kanunu ve Yargılama Usulü

Çocuk ve suça sürüklenen çocuk kavramları

Türk Ceza Kanunu m.6/1-b, çocuğu henüz on sekiz yaşını doldurmamış kişi olarak tanımlar. Çocuk Koruma Kanunu, suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan çocuklar için ayrı bir kavram kullanır; CMK m.253/1-c’de bu çocuklar için daha önce yer alan “suça sürüklenen” ibaresi 7593 sayılı Kanunla “adli süreçteki” olarak değiştirilmiştir. Güncel terimler ilgili kanunların mevzuat.gov.tr metninden izlenmelidir. Aynı kanun, korunma ihtiyacı olan çocuklar için de ayrı tedbirler öngörür; bu ayrım, uygulanacak tedbirlerin niteliğini belirler.

Çocukların yargılanmasında temel yaklaşım, yetişkinler için öngörülen cezalandırma anlayışından farklı olarak çocuğun korunması, eğitilmesi ve topluma kazandırılması üzerine kuruludur. Bu yaklaşım, kanunlardaki özel yargılama kurallarına ve yaptırım türlerine yansır.

Yaş gruplarına göre ceza sorumluluğu

TCK m.31 üç ayrı yaş grubu belirler. Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur; bu kişiler hakkında ceza kovuşturması yapılamaz, ancak çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir. Oniki yaşını doldurmuş olup onbeş yaşını doldurmamış çocuklar, işlenen fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamamaları veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması hâlinde ceza sorumluluğu taşımaz ve hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. Algılama ve yönlendirme yeteneğinin varlığı hâlinde ise ceza sorumluluğu doğar ve kanunda ayrıca belirlenen ceza aralıkları uygulanır.

Onbeş yaşını doldurmuş olup onsekiz yaşını doldurmamış kişiler hakkında da kanunda ayrı bir ceza düzeni öngörülmüştür. 8 Ağustos 2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla eklenen dördüncü fıkra ise somut olayda kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç ve saik, suçun işleniş şekli ve daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûm olma hususlarından biri ya da birkaçı göz önünde bulundurularak kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarını işleyen onbeş yaşını doldurmuş çocuklar hakkında üçüncü fıkra hükümlerinin uygulanmayabileceğini düzenler. Aynı fıkra, ceza sorumluluğu bulunan oniki-onbeş yaş grubundaki çocuklar hakkında ise ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra hükümlerinin uygulanabileceğini öngörür.

Müdafi zorunluluğu

CMK m.150/2 uyarınca müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık çocuk ise istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Bu kural, çocuğun soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında hukuki yardımdan yararlanmasını güvence altına alır. Şüpheli veya sanık ayrıca kanuni temsilcisi aracılığıyla da müdafi seçebilir (CMK m.149).

Çocuğun ifade vermesi veya sorgusu sırasında uygulanacak özel usul ayrıntıları Çocuk Koruma Kanunu’nda yer alır. Bu ayrıntıların güncel hâli için ilgili kanunun mevzuat.gov.tr adresindeki metni esas alınmalıdır.

Çocuk mahkemeleri ve iddianame aşaması

Çocukların yargılanması, çocuk mahkemeleri ve çocuk ağır ceza mahkemelerinde yapılır; CMK’da bu mahkemelerde görev yapan psikolog, pedagog ve sosyal çalışma görevlilerine ilişkin düzenlemelere de yer verilmiştir. Mahkemelerin görev ve yetkisine ilişkin ayrıntılar Çocuk Koruma Kanunu ile yargı çevresi düzenlemelerine tabidir.

CMK m.174, onbeş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen iddianamenin iadesini öngörür. Bu hüküm 7593 sayılı Kanunla eklenmiştir ve iddianame aşamasında çocuk hakkında sosyal incelemenin önemini gösterir.

Tutuklama ve adli kontrol süreleri

Tutuklama, CMK m.100’de düzenlenen koruyucu bir tedbirdir ve işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması hâlinde tutuklama kararı verilemez. Adli kontrol ise tutuklama nedenlerinin varlığı hâlinde tutuklama yerine uygulanabilecek bir tedbirdir (CMK m.109).

Çocuklar bakımından kanun, tutukluluk ve adli kontrol sürelerinde ayrı bir hesaplama öngörür. CMK m.102/5 uyarınca tutukluluk süreleri, fiili işlediği sırada onbeş yaşını doldurmamış çocuklar bakımından yarı oranında, onsekiz yaşını doldurmamış çocuklar bakımından dörtte üç oranında uygulanır. Adli kontrol süreleri ise çocuklar bakımından yarı oranında uygulanır (CMK m.110/A).

Uzlaştırma ve çocuk

CMK m.253/1-c uyarınca mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırma kapsamındadır. Maddedeki bu ibare 8 Ağustos 2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla “suça sürüklenen” yerine “adli süreçteki” olarak değiştirilmiştir.

Uzlaştırma teklifinde şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması hâlinde teklif kanuni temsilcilerine yapılır. Uzlaşma gerçekleşir ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.

Dava zamanaşımı

TCK m.66, kamu davasının suçun cezasına göre belirlenen sürelerin geçmesiyle düşeceğini düzenler. Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup onbeş yaşını doldurmamış olanlar hakkında bu sürelerin yarısı, onbeş yaşını doldurmuş olup onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise üçte ikisi esas alınır. Bu nedenle çocuklar bakımından dava zamanaşımı süreleri yetişkinlere göre daha kısadır.