Kamu Görevlisine Karşı Suçlar ve Kamu Görevlilerinin İşlediği SuçlarKamu Görevlisine Karşı Suçlar ve Kamu Görevlilerinin İşlediği Suçlar

Kanunda iki grup suç

Türk Ceza Kanunu’nda kamu görevlisiyle ilgili suçlar, fiilin kime karşı ve kim tarafından işlendiğine göre ayrılır. Kamu görevlisine karşı işlenen suçlarda görevli, mağdur konumundadır; kamu görevlilerinin işlediği suçlarda ise görevli, görev sıfatını kötüye kullanan fail konumundadır.

Kanunun uygulamasında kimin kamu görevlisi sayılacağı önem taşır. TCK m.6/1-c, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişiyi kamu görevlisi olarak tanımlar. Yargı görevi yapan deyimi ise yüksek mahkemeler, adli ve idari mahkemeler üye ve hakimleri ile Cumhuriyet savcısı ve avukatları kapsar (TCK m.6/1-d).

Görevi yaptırmamak için direnme

TCK m.265/1’e göre kamu görevlisine karşı görevini yapmasını engellemek amacıyla cebir veya tehdit kullanan kişi bu suçu işler. Suçun yargı görevi yapan kişilere karşı işlenmesi daha ağır bir ceza aralığına bağlanmıştır. Kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle veya birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi ile silahla ya da suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak işlenmesi cezanın artırılmasını gerektirir.

Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır (TCK m.265/5). Cebir veya tehdit unsuru bulunmayan sözlü itirazlar bu suçu kendiliğinden oluşturmaz; unsurların bulunup bulunmadığı her olayda mahkemece değerlendirilir.

Kamu görevlisine hakaret

TCK m.125/3-a, hakaret suçunun kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesini nitelikli hâl olarak düzenler. Bu hâlde cezanın alt sınırı kanunda ayrıca belirlenmiştir. Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır; ancak bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır (TCK m.125/5).

Hakaret suçu normal olarak şikâyete bağlıdır; ancak kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hâli şikâyete bağlı değildir (TCK m.131). Önödeme hükümleri de kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret suçunu kapsamaz (TCK m.75/6).

Rüşvet

TCK m.252’ye göre görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için doğrudan veya aracılar vasıtasıyla bir kamu görevlisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kişi cezalandırılır. Aynı amaçla kendisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kamu görevlisi de aynı cezaya tabidir. Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması hâlinde suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.

Rüşvet talebinin kabul edilmemesi veya teklif ya da vaadin kamu görevlisi tarafından kabul edilmemesi hâllerinde ceza yarı oranında azaltılır. Rüşvet teklif veya talebinin karşı tarafa iletilmesi, anlaşmanın sağlanması veya temini hususlarında aracılık eden kişi, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın müşterek fail olarak cezalandırılır. Rüşvet alan veya talep eden kişinin yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması hâlinde ceza artırılır.

TCK m.254, rüşvette etkin pişmanlığı düzenler. Rüşvet alan kişinin, durum resmî makamlarca öğrenilmeden önce rüşvet konusu şeyi soruşturmaya yetkili makamlara aynen teslim etmesi hâlinde hakkında rüşvet suçundan dolayı cezaya hükmolunmaz. Rüşvet veren veya anlaşmaya varan kişinin, durum resmî makamlarca öğrenilmeden önce pişmanlık duyarak yetkili makamları haberdar etmesi hâlinde de aynı sonuç doğar.

Zimmet ve irtikap

TCK m.247’ye göre görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçiren kamu görevlisi bu suçu işler. Zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarla işlenmesi cezanın artırılmasını gerektirir. Malın geçici bir süre kullanıldıktan sonra iade edilmek üzere alınması ise ayrı bir hafifletici sebeptir.

TCK m.248 zimmette etkin pişmanlığı düzenler: soruşturma başlamadan önce zimmete geçirilen malın aynen iadesi veya zararın tamamen tazmini, kovuşturma başlamadan önce gönüllü iade veya tazmin ve hükümden önce gerçekleşen pişmanlık kanunda gösterilen oranlarda cezanın azaltılmasını sağlar.

İrtikap ise TCK m.250’de düzenlenir. Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi bu suçu işler. Görevinin sağladığı güveni kötüye kullanarak gerçekleştirdiği hileli davranışlarla bir kimseyi ikna eden kamu görevlisi için de ayrı hüküm bulunur.

Görevi kötüye kullanma

TCK m.257/1, kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâller dışında görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisini cezalandırır. Görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek aynı sonuçlara neden olan kamu görevlisi için ise m.257/2 daha hafif bir ceza aralığı öngörür.

Bu suç, diğer kamu görevlisi suçlarına göre tamamlayıcı niteliktedir; fiil kanunda ayrıca suç olarak tanımlanmışsa m.257 uygulanmaz. Hangi hükmün uygulanacağı mahkemece fiilin ayrıntılarına göre belirlenir.

Soruşturma izni ve kovuşturma

Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun (4483), kamu görevlilerinin görevleri sırasında veya görevlerinden dolayı işledikleri suçlarda soruşturma izni usulünü düzenler. CMK m.161/5 uyarınca vali ve kaymakamlar hakkında bu kanun hükümleri uygulanır. İznin hangi suçlar ve hangi görevliler bakımından aranacağı bu kanunda ayrıca belirtildiğinden, ilgili güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden incelenmelidir.

Soruşturma veya kovuşturma yapılması izne veya talebe bağlı olan suçlarda izin alınmaksızın veya talep olmaksızın düzenlenen iddianame, mahkeme tarafından Cumhuriyet başsavcılığına iade edilir (CMK m.174).