Hakaret, Tehdit, Şantaj ve Israrlı Takip Suçları: Genel BilgiHakaret, Tehdit, Şantaj ve Israrlı Takip Suçları: Genel Bilgi

Bu suçlar kanunda nasıl düzenlenir

Türk Ceza Kanunu’nda hakaret, tehdit ve şantaj kişilere karşı suçlar içinde yer alan düzenlemelerdir. Hakaret, kişinin onur, şeref ve saygınlığına yönelik saldırıyı; tehdit, kişinin karar verme özgürlüğünü korkutma yoluyla etkilemeyi; şantaj ise zorlama ve haksız çıkar sağlama yönündeki baskıyı konu alır. Israrlı takip ise 2022 yılında kanuna eklenmiş ayrı bir suç tipidir ve TCK m.123/A’da düzenlenir.

Bu suçların tamamı için ortak olan nokta, fiilin çoğu zaman yazılı veya görsel iz bırakan iletişim araçlarıyla işlenmesidir. Bu nedenle mesaj kayıtları, e-postalar ve paylaşımlar, delil değerlendirmesinde sık karşılaşılan unsurlardır. Delilin hukuka uygun biçimde elde edilmiş olması, ceza muhakemesinin temel şartlarından biridir.

Hakaret suçunun unsurları

TCK m.125’e göre bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi bu suçu işlemiş olur. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir. Fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde de aynı hüküm uygulanır.

Kanun bazı nitelikli hâller öngörür. Hakaretin kamu görevlisine karşı görevinden dolayı, kişinin dini, siyasi, sosyal veya felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından ya da dinine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle işlenmesi bu kapsamdadır. Hakaretin alenen işlenmesi de ayrı bir artırım sebebidir.

Yargı mercileri veya idari makamlar nezdinde yapılan yazılı ya da sözlü başvuru, iddia ve savunmalar kapsamında kişilerle ilgili somut isnadlarda ya da olumsuz değerlendirmelerde bulunulması hâlinde, bu isnat ve değerlendirmelerin gerçek ve somut vakıalara dayanması ve uyuşmazlıkla bağlantılı olması şartıyla ceza verilmez (TCK m.128). İfade özgürlüğünün sınırı ise her somut olayda söz konusu ifadenin içeriği ve bağlamı dikkate alınarak değerlendirilir.

Tehdit ve şantaj arasındaki fark

TCK m.106 kapsamındaki tehdit, bir başkasını kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle korkutmaktır. Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratma veya sair bir kötülük etme tehdidi de suç sayılır; bu hâlde mağdurun şikâyeti aranır. Tehdidin silahla, kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle, birden fazla kişi tarafından birlikte ya da suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak işlenmesi nitelikli hâl olarak düzenlenmiştir. Tehdit amacıyla kasten öldürme, kasten yaralama veya malvarlığına zarar verme suçunun işlenmesi hâlinde ayrıca bu suçlardan dolayı da ceza verilir.

Şantaj ise TCK m.107’de düzenlenir. Hakkı olan veya yükümlü olduğu bir şeyi yapacağından ya da yapmayacağından bahisle bir kimseyi kanuna aykırı veya yükümlü olmadığı bir şeyi yapmaya ya da yapmamaya veya haksız çıkar sağlamaya zorlayan kişi bu suçu işler. Kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla bir kişinin şeref veya saygınlığına zarar verecek nitelikteki hususların açıklanacağı veya isnat edileceği tehdidinde bulunulması da aynı kapsamdadır. Dolayısıyla tehditte korkutma, şantajda ise zorlama ve çıkar sağlama unsuru öne çıkar.

Israrlı takip kavramı

TCK m.123/A’ya göre ısrarlı bir şekilde fiziken takip etmek ya da haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmak suretiyle bir kimse üzerinde ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasına neden olmak suçtur.

Kanun, suçun çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşanılan eşe karşı işlenmesini, mağdurun okulunu, iş yerini veya konutunu değiştirmesine ya da okulunu veya işini bırakmasına neden olmasını ve hakkında uzaklaştırma ya da yaklaşmama tedbirine karar verilen fail tarafından işlenmesini nitelikli hâl olarak sayar. Bu suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır.

Şikâyet, şikâyet süresi ve vazgeçme

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suçlarda yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. 7531 sayılı Kanunla eklenen hükme göre şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73).

Şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür; hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz. İştirak hâlinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme diğerlerini de kapsar. Kamu davasının düşmesi şikâyetten vazgeçmeden kaynaklanmış ve vazgeçen kişi şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa artık hukuk mahkemesinde de dava açılamaz.

Uzlaştırma ve önödeme kapsamının sınırları

CMK m.253/1 uyarınca tehdit suçu (TCK m.106/1) uzlaştırma kapsamındadır. Buna karşılık soruşturulması şikâyete bağlı olsa bile ısrarlı takip suçunda ve hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m.253/3). Şantaj suçu CMK m.253/1’de sayılan suçlar arasında yer almaz.

Önödeme ise TCK m.75’te düzenlenir. 7571 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle hakaret suçu (kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâli hariç) önödeme hükümlerinin uygulanacağı suçlar arasına alınmıştır. Önödemede kanunda öngörülen miktar, Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğden itibaren on gün içinde ödenirse kamu davası açılmaz; güncel tutarlar bu sayfada gösterilmemiştir.

Mağdur ve şüphelinin hakları

Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında müdafiin yardımından yararlanabilir (CMK m.149). Mağdur ve şikâyetçi ise soruşturma evresinde delillerin toplanmasını isteme, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz etme; kovuşturma evresinde ise duruşmadan haberdar edilme ve kamu davasına katılma gibi haklara sahiptir (CMK m.234). Israrlı takip suçlarında vekili bulunmayan mağdur, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteyebilir.

Mağdurun ya da şüphelinin elinde bulunan mesaj, ekran görüntüsü, ses kaydı veya tanık bilgisi gibi unsurlar delil olarak sunulabilir; bunların hukuka uygun elde edilip edilmediği ve delil değeri ise Cumhuriyet savcısı veya mahkeme tarafından takdir edilir.