Adli Sicil ve Arşiv Kaydı: Sabıka Kaydı Nedir, Ne Zaman Silinir?Adli Sicil ve Arşiv Kaydı: Sabıka Kaydı Nedir, Ne Zaman Silinir?

Adli sicil ve arşiv kaydı

Adli sicile, Türk mahkemeleri tarafından verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri ile 5352 sayılı Kanun m.4’te sayılan diğer kararlar kaydedilir. Arşiv kaydı ise, adli sicilden silinen bilgilerin alındığı ayrı bir kayıt türüdür (m.9).

İki kayıt arasındaki ayrım pratik sonuçlar doğurur. Adli sicil bilgileri ilgili kişiye veya vekiline ve kamu kurum ve kuruluşlarına, kullanılış amacı belirtilmek suretiyle verilebilir (m.7). Arşiv bilgilerini ise m.10’da sayılan kişi ve makamlar isteyebilir.

Kayıt altına alınan kararlar

5352 sayılı Kanun m.4, hangi kararların kayda alınacağını belirler: hapis cezalarına ve koşullu salıverilmeye ilişkin kararlar, hapis cezasının ertelenmesi, adli para cezası, kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar, belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, ceza zamanaşımı ile genel veya özel affa ilişkin kararlar bunlar arasındadır. Disiplin suçlarına ve sırf askerî suçlara ilişkin mahkûmiyetler, disiplin veya tazyik hapsine ve idarî para cezasına ilişkin kararlar ise adli sicile kaydedilmez (m.5).

Kayıtlardaki bilgilerin doğruluğu, kişinin sonraki işlemlerde nasıl görüneceğini doğrudan etkiler.

Kaydın alınması

Gerçek kişiler kendileriyle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtlarını, Adalet Bakanlığı’nın belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde ve güvenli kimlik doğrulama araçlarını kullanarak sorgulayabilir (m.13/2). Bu belge, çoğu zaman iş başvurusu, kamu görevi veya başka bir resmî işlem için istenir. Kanunda açıkça belirtilmediği takdirde, kişi hakkında alınacak bir karar veya yapılacak bir işlemle ilgili olarak bir yakınının adli sicil ve arşiv kayıtları istenemez (m.10/2).

Adli sicil ve arşiv bilgileri gizlidir; bu bilgiler görevlilerce açıklanamaz ve veriliş amacı dışında kullanılamaz (m.11). On sekiz yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtları ise ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemelerce istenebilir (m.10/3).

Kaydın silinmesi ve hak yoksunluklarının sona ermesi

Kayıtların silinmesine ilişkin kurallar 5352 sayılı Kanun’da yer alır. Kanun, adli sicildeki bilgilerin cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, ceza zamanaşımının dolması ya da genel af hâllerinde silinerek arşiv kaydına alınmasını öngörür (m.9). Arşiv bilgilerinin tamamen silinmesi ise m.12’deki sürelere bağlıdır.

Mahkûmiyetin doğurduğu hak yoksunlukları ise Türk Ceza Kanunu m.53 çerçevesinde ayrıca düzenlenir; kişi hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz (m.53/2). Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların bağladığı hak yoksunlukları için ise, cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmesi, kişinin bu süre içinde yeni bir suç işlememesi ve hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede kanaat oluşması hâlinde yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilir (5352 sayılı Kanun m.13/A). Kaydın silinmesi ile hak yoksunluklarının sona ermesi iki ayrı konudur ve ayrı ayrı değerlendirilir.

HAGB, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması

HAGB kararlarının kayıttaki yeri 5352 sayılı Kanun m.6 ve CMK m.231/13’e göre belirlenir: bu kararlar bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir ve ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim, Cumhuriyet savcısı veya Cumhuriyet başsavcılığı tarafından istenmesi hâlinde verilir. Güncel uygulama için ilgili madde ve yürürlük tarihleri incelenmelidir.

Kamu kurum ve kuruluşları, mevzuatın adli sicil ve arşiv kaydı alınmasını öngördüğü hâllerde, Adalet Bakanlığı’nın belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde ilgili kişiler hakkında adli sicil ve arşiv kayıtlarında sorgulama yapabilir (m.13/2). Bu nedenle aynı kişi için adli sicil çıktısı temiz görünse bile, arşiv kaydı sorgulamasında farklı bilgilerle karşılaşılabilir.

Yanlış kaydın düzeltilmesi

Adli sicil kaydında hata olduğunu fark eden kişi, öncelikle ilgili adli sicil birimine başvurabilir. Başvuruya kararın bir örneği eklenirse inceleme kolaylaşır. Birim, kaydı ilgili mahkeme ya da cumhuriyet başsavcılığından gelen bilgilerle karşılaştırır.

5352 sayılı Kanun m.14, adli sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesiyle ilgili kararları almak üzere, Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünün teklifi ve Bakan onayı ile üç hâkimden oluşan bir komisyon kurulmasını öngörür. Diğer başvuru yolları ve süreler için yürürlükteki hükümler esas alınmalıdır. Yetkili birimler ve başvuru kanalları hakkında Adalet Bakanlığı’nın resmî sayfaları kaynak olarak kullanılabilir.

Sicil kaydının kullanıldığı alanlar

Kamu kurum ve kuruluşları, mevzuatın adli sicil ve arşiv kaydı alınmasını öngördüğü hâllerde sorgulama yapabilir; bir suça ilişkin soruşturma ve kovuşturma kapsamında ise mahkeme, hâkim ve Cumhuriyet başsavcılığı doğrudan, kolluk ve diğer kamu kurum ve kuruluşları Adalet Bakanı’nın onayıyla sorgulama yapabilir (m.13). Her kurum, yalnızca kendi mevzuatının izin verdiği kapsamda bilgiye ulaşabilir.

Kişinin kendi kaydını görmesi ile bir kurumun kaydı sorgulaması farklı işlemlerdir. Kamu kurumları, mevzuatın öngördüğü hâllerde kaydı kendileri sorgulayabilir; bu nedenle kişiye verilen belge ile kurumun erişebildiği bilginin kapsamı farklı olabilir.

Dikkat edilecek noktalar ve resmî kaynaklar

Adli sicil kayıtları, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından özel nitelikli kişisel veri sayılan ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili bilgiler içerir. Bu tür verilerin işlenmesi ve paylaşılması sıkı koşullara bağlıdır. Kayıtların yetkisiz kişilerle paylaşılması hukuki sonuçlar doğurabilir.

Kişi, kendisine ait kayıtların doğruluğunu kontrol etme hakkına sahiptir. Eksik, hatalı ya da kanuna aykırı biçimde işlenmiş bir kayıt varsa, ilgili birime başvurabilir. Başvurularda kimlik bilgilerinin ve karar örneklerinin hazır bulundurulması, işlemlerin daha düzenli ilerlemesine yardımcı olur.

Aydın’da ilgili birimlere Aydın Adliyesi aracılığıyla ulaşılır. Adliye hizmet binalarının adresi, kalem ve birimlerin çalışma düzeni ile duyurular, Aydın Cumhuriyet Başsavcılığı ve Aydın Adliyesi’nin resmî internet sayfasında yayımlanır. Birimlerin konumu ya da çalışma düzeni değişebileceğinden, başvurudan önce bu sayfaların kontrol edilmesi yararlıdır.

Mevzuat metinleri için Cumhurbaşkanlığı mevzuat bilgi sistemi, yeni düzenlemeler için Resmî Gazete esas alınır. Haber siteleri, sosyal medya paylaşımları ve genel yazılar mevzuat yerine geçmez. Bir kanun maddesinin güncel hâli, değişiklik kanunlarıyla birlikte okunmalıdır; çünkü maddeler zaman içinde birçok kez değiştirilmiş olabilir. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve belirli bir olaya ilişkin hukuki değerlendirme niteliği taşımaz.