Jeotermal kaynak projelerinde ruhsat, ÇED ve diğer izinlerin hukuki çerçevesi ile bu işlemlere karşı idari yargı yolu hakkında genel bilgi.
Jeotermal enerji, yer kabuğundaki ısının kullanılmasıyla elde edilir. Türkiye’de bu kaynakların aranması ve işletilmesi, Jeotermal Kaynaklar ve Mineralli Sular Kanunu ile düzenlenir. Bir jeotermal projede ruhsat, çevresel etki değerlendirmesi, imar ve arazi izinleri gibi birden çok idari işlem birlikte yürür. Her biri ayrı bir idari işlem niteliğindedir.
Bu sayfa, jeotermal projelerde karşılaşılan başlıca işlemleri ve bu işlemlere karşı idari yargıda başvuru yollarını genel hatlarıyla tanıtır. Belirli bir proje hakkında değerlendirme içermez. Mevzuat değişebileceğinden, güncel metinler mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete’den izlenmelidir.
- Jeotermal Kaynaklar ve Mineralli Sular Kanunu
- Ruhsat işlemleri
- ÇED süreci ile ilişki
- Ek izinler: imar, orman, tarım arazisi
- Halkın katılımı ve görüş bildirme
- Dava konusu olabilen işlemler
- İşletme dönemi ve denetim
Ruhsat başvurusu
Faaliyetin türüne göre, ilgili kanun ve yönetmeliklerdeki koşullara uygun biçimde yetkili idareye ruhsat başvurusu yapılır.
ÇED değerlendirmesi
Proje, kapasitesine ve niteliğine göre ÇED Yönetmeliği kapsamında ön inceleme veya ÇED raporu sürecine tabi olabilir.
Diğer izinler
Sondaj ve tesis yeri için imar, orman, tarım arazisi ve su kullanımı gibi izinler ayrıca alınır.
Kararların ilanı
ÇED kararı ve ruhsat gibi işlemler ilan edilir veya ilgililere tebliğ edilir.
Yargı yolu
Menfaati etkilenen kişiler, ilgili işlemin ilanından veya tebliğinden itibaren, özel kanunda ayrı süre yoksa İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda öngörülen süre içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir.
Jeotermal Kaynaklar ve Mineralli Sular Kanunu
Jeotermal kaynaklara ilişkin faaliyetler 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Mineralli Sular Kanunu ve ilgili yönetmeliklerde düzenlenir. Kanunun kapsamı, tanımları ve yükümlülükleri güncel metinden okunmalıdır.
Ruhsat işlemleri, ruhsat sahibinin yükümlülükleri ve sahada yapılacak çalışmalara ilişkin ayrıntılar Kanun ve ilgili yönetmeliklerde yer alır; bunlar güncel mevzuat metninden okunmalıdır.
Kaynağın kullanım amacına göre, örneğin elektrik üretimi amaçlı projelerde, elektrik piyasası mevzuatı kapsamında lisans ve ek izinler de gündeme gelebilir.
Ruhsat işlemleri
Jeotermal kaynak faaliyetleri ruhsat ve izin işlemlerine bağlıdır. Ruhsatın türü, kapsamı ve verilme koşulları Kanun ve ilgili yönetmeliklerde düzenlenir.
Ruhsat başvurusu, kanunda ve yönetmelikte belirtilen belgelerle yapılır. Ruhsatın verilmesi, kaynağın hukuki kullanımına dair önemli bir adımdır; ancak tek başına projenin diğer izinlerinin tamamlandığı anlamına gelmez.
Ruhsat, diğer kamu kurumlarının izinlerini ve taşınmaz maliklerinin haklarını ortadan kaldırmaz; taşınmazlara ilişkin işlemler ayrı mevzuata tabidir.
ÇED süreci ile ilişki
Jeotermal projeler, kapasiteleri ve niteliklerine göre ÇED Yönetmeliği kapsamında ön inceleme veya ÇED raporu sürecine tabi olabilir. Çevre Kanunu’nun 10. maddesine göre ÇED Olumlu Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez ve proje için yatırıma başlanamaz.
Çevre Kanunu’nun 10. maddesi 2025’te (7554 sayılı Kanun) değiştirilmiştir. ÇED Yönetmeliği’ndeki karar türleri ve süreler güncel metinden izlenmeli; başvuru tarihinde hangi düzenlemenin uygulanacağı geçiş hükümlerine göre belirlenmelidir.
ÇED sürecinde proje tanıtım dosyası hazırlanırken kuyu sayısı, çekilecek akışkan miktarı, reenjeksiyon ve atık yönetimi gibi teknik bilgiler yer alır. Bu bilgiler komisyonun değerlendirmesine esas olur; eksik veya yanıltıcı bilgi verilmesi kararın yargı denetiminde hukuka aykırılığı olarak ileri sürülebilir.
Ek izinler: imar, orman ve tarım arazisi
Jeotermal sondaj ve tesis alanları çoğu zaman tarım arazisi, orman, mera veya yerleşim alanlarının yakınında yer alır. Bu alanlarda amaç dışı kullanım ve imar işlemleri için ilgili kurumlardan ayrıca izin alınması gerekebilir.
Su kaynakları ve yeraltı suyu bakımından da ilgili mevzuat uyarınca izin veya görüş alınabilir. Hangi izinlerin zorunlu olduğu, arazinin hukuki niteliğine ve projenin yerine göre belirlenir.
Orman, mera ve tarım alanlarında yapılacak sondaj ve tesis inşaatı için ilgili kurumlardan ayrı izin gerekebilir. Zeytinlik sahalarında ise zeytinciliğe ilişkin özel mevzuat gündeme gelebilir; güncel mevzuat ve yargı kararları ayrıca izlenmelidir.
Halkın katılımı ve görüş bildirme
ÇED sürecinde halkın katılımı toplantısı yapılır ve proje yöre halkına duyurulur. Projeden etkilenebilecek kişiler bu aşamada görüş ve itirazlarını sunabilir. Görüşler, değerlendirme komisyonunun incelemesine esas olur.
Duyuruların tarihleri ve yöntemleri ilgili il müdürlüğü ve Bakanlık sayfalarından takip edilebilir. Sürecin hangi aşamasında hangi başvurunun yapılabileceği duyuru metninde ve yönetmelikte belirtilir.
Bölge halkı, jeotermal kaynakların su kaynakları, tarım arazileri ve hava kalitesi üzerindeki etkilerini gündeme getirebilir. Bu tür itirazlar idari süreçte yazılı olarak iletilebilir ve yargı yoluna taşınabilir. Mahkeme, bilimsel verilere ve bilirkişi raporlarına dayanarak değerlendirme yapar.
Dava konusu olabilen işlemler
Jeotermal projelerde ÇED kararı, ruhsat, imar planı değişikliği ve çeşitli izinler ayrı idari işlemlerdir. Her biri, menfaati etkilenen kişiler tarafından idari yargıda iptal davasına konu edilebilir. Hangi işlemin dava konusu yapılacağı ve sürenin hangi tarihte başladığı her işlem için ayrıca değerlendirilir.
Mahkeme, davada keşif ve bilirkişi incelemesi yapabilir. Yürütmenin durdurulması talebi ayrıca ileri sürülebilir. Bu konunun ayrıntıları, çevre davalarında iptal ve yürütmeyi durdurma konusunda ele alınır.
İdari yargıda davanın sonucu önceden tahmin edilemez ve genel bir kural olarak da ifade edilemez. Her dava, ilgili işlemin hukuka uygunluğu açısından somut olarak incelenir. Mahkeme iptale karar verirse idare, kararın gereğini yerine getirmekle yükümlüdür.
İşletme dönemi ve denetim
Tesis işletmeye alındıktan sonra da emisyon, atık ve su yönetimi gibi alanlarda yükümlülükler sürer. Çevre izinleri ve denetimler ilgili mevzuata göre yürütülür; ihlal durumunda Çevre Kanunu’ndaki idari yaptırımlar gündeme gelebilir.
Çevresel etkilerin izlenmesi, izinlerde belirtilen koşulların yerine getirilmesi ve düzenli denetim, işletme döneminin temel unsurlarıdır.
Ruhsat devri, saha genişletme veya kapasite artışı gibi değişiklikler de ayrı idari işlem gerektirebilir. Bu işlemler için ÇED görüşü veya yeni izin alınması gerekebilir. Değişikliklerin hangi hâllerde yeni değerlendirme gerektirdiği, yönetmelikte düzenlenir.
Süreç takibinde dikkat edilecek hususlar
Jeotermal projelerde işlemlerin birden fazla kurum tarafından ve farklı tarihlerde yapılması, takip açısından dikkat gerektirir. Ruhsat, ÇED kararı, imar planı ve diğer izinlerin her biri ayrı ayrı ilan edilir veya tebliğ edilir. Bu sebeple her işlemin tarihi ve sürelerin ayrı hesaplanması gerekir.
Projeyle ilgili bilgi edinmek isteyen kişiler, ilgili kurumlara bilgi edinme hakkı çerçevesinde başvurabilir. Resmî Gazete, ilgili idarenin internet sayfaları ve ilan panoları, işlemlere ulaşmak için başlıca kaynaklardır. Haber ve yorumlar yerine karar ve ruhsat belgelerinin kendisi esas alınmalıdır.
- Ruhsat türü, tarihi ve sahası
- ÇED kararı ve ilan tarihi
- İmar ve arazi izinleri
- Su kullanımına ilişkin izinler
- İşletme dönemi denetim kayıtları
Jeotermal projelerde ÇED, ruhsat ve izin işlemleri idari işlemlerdir; bunlara karşı iptal davaları idare mahkemesinde açılır. Aydın'da idare mahkemeleri bulunur ve istinaf başvuruları İzmir Bölge İdare Mahkemesi'ne yapılır. Projenin bulunduğu ildeki il müdürlükleri duyuruları yayımlar.
Jeotermal sondaj için ÇED gerekir mi?
Bu, projenin türüne ve kapasitesine göre ÇED Yönetmeliği’ndeki listelere bakılarak belirlenir. Mevzuat zaman içinde değişebildiğinden, güncel yönetmelik metni ve uygulama genelgeleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Ruhsatı kim verir?
Ruhsat işlemleri Jeotermal Kaynaklar ve Mineralli Sular Kanunu’nda düzenlenir ve yetkili idare kanunda belirtilir. Yetki dağılımı değişebileceğinden güncel mevzuata bakılmalıdır.
Projeye karşı dava açılabilir mi?
Projeye ilişkin işlemler, örneğin ÇED kararı, ruhsat veya imar işlemi, idari işlem niteliğinde olduğundan menfaati etkilenenler tarafından idari yargıda iptal davasına konu edilebilir.
Dava süresi ne kadardır?
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış gündür; süre tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden başlar (m.8). İşlemin dayandığı özel kanunda ayrı süre olup olmadığı ve her işlemin tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.
Tarım arazisinde jeotermal faaliyet için ek izin gerekir mi?
Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı ayrı mevzuata bağlıdır ve ek izin gerekebilir. Hangi izinlerin aranacağı arazinin sınıfına ve projenin niteliğine göre belirlenir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.