Velayetin kapsamı, boşanmada velayetin düzenlenmesi, kişisel ilişki hakkı ve velayetin kaldırılması veya değiştirilmesine ilişkin genel bilgi.
Velayet, ana ve babanın ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusundaki hak ve yükümlülüklerinin bütünüdür. Türk Medeni Kanunu'na göre ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır ve yasal sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz (TMK m.335). Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Evlilik boşanmayla sona erdiğinde ise velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (TMK m.336).
Velayeti kendisine bırakılmayan ana veya babanın çocukla ilişkisi, kanunda kişisel ilişki hakkı olarak korunur (TMK m.323). Bu sayfa, velayetin düzenlenmesi, kişisel ilişkinin kurulması ve velayetin kaldırılması ya da değiştirilmesi konularındaki genel çerçeveyi anlatır. Metin belirli bir olay hakkında değerlendirme içermez; her uyuşmazlıkta çocuğun durumu ve dosyadaki bilgiler mahkemece ayrıca incelenir. Güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Velayetin kapsamı (TMK m.335-344)
- Boşanmada velayetin ve kişisel ilişkinin düzenlenmesi (TMK m.182)
- Kişisel ilişki hakkı ve sınırları (TMK m.323-325)
- Çocuğun korunması ve velayetin kaldırılması (TMK m.346-351)
- Durumun değişmesi hâlinde yapılabilecekler (TMK m.183)
- Çocuğun bakım ve eğitim giderleri (TMK m.182, m.327-328)
Velayetin belirlenmesi
Boşanma veya ayrılığa karar verilirken mahkeme, ana ve babayı olanak bulundukça dinler ve ana ve babanın haklarını ile çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m.182).
Kişisel ilişkinin düzenlenmesi
Velayeti kullanmayan ana veya baba ile çocuk arasındaki kişisel ilişki, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutularak düzenlenir.
Giderlere katılma
Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182).
Değişiklik ihtiyacı
Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka yere gitmesi ya da ölmesi gibi yeni olgular zorunlu kılarsa hâkim gerekli önlemleri alır (TMK m.183).
Çocuğun korunması
Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düşer ve ana ve baba duruma çare bulamazsa hâkim uygun önlemleri alır; diğer önlemler yetersizse velayetin kaldırılmasına karar verebilir (TMK m.346, m.348).
Velayet kavramı
Ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygular. Ana ve baba, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanır ve önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutar (TMK m.339).
Velayet; çocuğun eğitimi (TMK m.340), dinî eğitiminin belirlenmesi (TMK m.341) ve üçüncü kişilere karşı yasal temsili (TMK m.342) gibi alanları kapsar.
Evlilik içinde ve evlilik dışında velayet
Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velayeti eşlerden birine verebilir (TMK m.336).
Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m.337).
Boşanmada velayetin düzenlenmesi
Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra ana ve babanın haklarını ve çocukla olan kişisel ilişkilerini düzenler. Çocuk vesayet altındaysa vasinin ve vesayet makamının düşüncesi de alınır (TMK m.182).
Velayet kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocukla kişisel ilişkisi düzenlenirken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur.
Kişisel ilişki
Kişisel ilişki hakkı, ana ve babanın her birine tanınmıştır (TMK m.323). Ana ve babadan her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten ve çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m.324).
Olağanüstü hâller mevcutsa, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı başkalarına, özellikle hısımlara da tanınabilir (TMK m.325).
Velayetin kaldırılması
Çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamazsa veya bu önlemlerin yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa hâkim, kanunda sayılan hâllerde velayetin kaldırılmasına karar verir. Kanun bu hâller arasında, ana ve babanın hastalık, başka bir yerde bulunma gibi sebeplerle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesini ve çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesini veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklamasını sayar (TMK m.348).
Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasını gerektirmez. Ancak çocuğun menfaati gerektirirse velayet sahibi değiştirilebilir (TMK m.349). Velayetin kaldırılması hâlinde de ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülükleri devam eder (TMK m.350).
Şiddet hâlinde alınabilecek tedbirler
Şiddet veya şiddet tehlikesi bulunan durumlarda 6284 sayılı Kanun kapsamında hâkim, önleyici tedbir olarak daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kararı varsa kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına ya da tümüyle kaldırılmasına karar verebilir (6284 m.5/1-ç). Bu konu ayrı bir sayfada anlatılmıştır.
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Boşanmada velayet kime bırakılır?
Kanunda tek bir kural yoktur. Mahkeme, boşanma kararında ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkileri düzenler; bunu yaparken ana ve babayı olanak bulundukça dinler (TMK m.182). Velayet, boşanmada çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (TMK m.336).
Velayeti olmayan ana veya baba çocukla görüşebilir mi?
Evet. Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m.323). Çocuğun huzuru tehlikeye girerse veya hak kanunda öngörülen yükümlülüklere aykırı kullanılırsa kişisel ilişki hakkı reddedilebilir veya kendilerinden alınabilir (TMK m.324).
Kişisel ilişkiye uyulmazsa ne olur?
Mahkeme boşanma kararında, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder (TMK m.182). Velayet kendisine bırakılan ana veya baba kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse de çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir (TMK m.324).
Velayet sonradan değiştirilebilir mi?
Evet, yeni olgular zorunlu kılarsa hâkim re'sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim, re'sen ya da ana veya babanın istemi üzerine velayeti geri verir (TMK m.351).
Velayeti olmayan ana veya baba çocuğun giderlerinden sorumlu olur mu?
Evet. Velayeti kendisine verilmeyen eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182). Ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; ergin olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuk için de kanundaki ölçüler uygulanır (TMK m.328).
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.