Soybağının kurulma yolları, babalık karinesi, soybağının reddi davası, tanıma ve babalık davasına ilişkin kanundaki çerçeve hakkında genel bilgi.
Soybağı, çocuk ile ana ve baba arasındaki hukuki bağdır. Türk Medeni Kanunu'na göre çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasındaki soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur; soybağı ayrıca evlat edinme yoluyla da kurulabilir (TMK m.282). Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m.285).
Bu sayfa babalık karinesini, soybağının reddi davasını, tanımayı ve babalık davasını kanun metnindeki çerçevesiyle tanıtır. Soybağına ilişkin hükümler 2024 yılında yapılan bir değişiklikle de güncellenmiştir. Metin belirli bir olay hakkında değerlendirme içermez; dava hakkının varlığı ve süresi, olayın tarihlerine ve ilgili kişinin durumuna göre belirlenir. Güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Soybağının kurulması (TMK m.282)
- Babalık karinesi (TMK m.285)
- Soybağının reddi davası (TMK m.286-291)
- Tanıma ve tanımanın iptali (TMK m.295-300)
- Babalık hükmü (TMK m.301-304)
- Yetki ve yargılama usulü (TMK m.283-284)
Soybağının belirlenmesi
Çocuğun doğum tarihi, ana ve babanın evlilik durumu ve evliliğin sona erme tarihi birlikte değerlendirilir. Evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m.285).
Dava türünün seçilmesi
Babalık karinesinin çürütülmesi için soybağının reddi davası (TMK m.286), evlilik dışındaki çocukta soybağının kurulması için tanıma (TMK m.295) veya babalık davası (TMK m.301) gündeme gelir.
Dava açma süresi
Her dava türü için kanun, hak düşürücü süreler öngörür. Sürenin başlangıcı ilgilinin durumuna göre değişir (TMK m.289, m.300, m.303).
Yargılama
Soybağına ilişkin davalarda hâkim maddi olguları re'sen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder. Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür (TMK m.284).
Karar ve sonuçları
Karar kesinleşince soybağı kurulmuş veya reddedilmiş olur; çocuğun soyadı, nüfus kaydı ve diğer hukuki sonuçlar buna göre şekillenir.
Soybağı ve babalık karinesi
Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur (TMK m.282). Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatıyla mümkündür (TMK m.285).
Çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve ana da bu arada yeniden evlenmişse, ikinci evlilikteki koca baba sayılır. Bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290). Evlilik dışında doğan çocuk, ana ve babasının birbiriyle evlenmesi hâlinde kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur (TMK m.292).
Soybağının reddi davası
Babalık karinesini çürütmek için soybağının reddi davası açılır. Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır. Evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üç yüz gün içinde doğan çocuk, evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır (TMK m.287).
Çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez. Ancak gebe kalma döneminde kocanın karısı ile cinsel ilişkide bulunduğu konusunda inandırıcı kanıtlar varsa kocanın babalığına ilişkin karine geçerliliğini korur (TMK m.288).
Hak düşürücü süreler
Soybağının reddi davasında kocaya tanınan süre, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıldır. Ana ve çocuk için süre ise doğumdan ve erginlikten başlayarak en geç bir yıldır (TMK m.289).
Dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi veya gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde, ilgili kişilere kanundaki şartlarla bir yıllık süre tanınır. Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım da atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde dava açar (TMK m.291).
Tanıma ve tanımanın iptali
Tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur (TMK m.295). Tanıyan, yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir (TMK m.297).
Ana, çocuk ve çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de tanımanın iptalini dava edebilir (TMK m.298). İptal davalarında kanun, öğrenmeden başlayarak bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl gibi hak düşürücü süreler öngörür; çocuğun dava hakkı ergin olmasından başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.300).
Babalık davası
Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır; Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir (TMK m.301). Davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır (TMK m.302).
Babalık davası, çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir. Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.303). Ana, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak baba veya mirasçılarından doğum giderlerinin, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerinin ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderlerin karşılanmasını isteyebilir (TMK m.304).
Yetki ve yargılama usulü
Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m.283). Bu davalarda Hukuk Muhakemeleri Kanunu uygulanır; ancak hâkimin maddi olguları re'sen araştırması ve kanıtları serbestçe takdir etmesi gibi özel kurallar saklıdır (TMK m.284).
Soyadı ve diğer sonuçlar
Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin soyadını taşır (TMK m.321). Evlât edinme hâlinde de evlâtlık, evlât edinenin mirasçısı olur (TMK m.314). Soybağı bu nedenle yalnızca nüfus kaydını değil, soyadı, bakım yükümlülüğü ve mirasçılık gibi sonuçları da etkiler.
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Soybağının reddi davasını kimler açabilir?
Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Bu dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır (TMK m.286). Kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası da kanundaki şartlarla dava açabilir (TMK m.291).
Soybağının reddi davası için süre var mı?
Evet. Koca, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde davayı açmak zorundadır. Ana doğumdan, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289).
DNA incelemesi zorunlu mudur?
Kanun, soybağı davalarında hâkimin maddi olguları re'sen araştırmasını ve taraflar ile üçüncü kişilerin, sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlü olmasını düzenler. Davalı rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m.284).
Tanıma nasıl yapılır?
Tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur. Tanıyan küçük veya kısıtlı ise veli veya vasisinin de rızası gerekir. Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz (TMK m.295).
Babalık davasını kimler açabilir ve süresi nedir?
Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır (TMK m.301). Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer; gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa kanundaki ek süre uygulanır (TMK m.303).
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.