Türk Medeni Kanunu'ndaki tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakasının dayanakları, şartları ve ödenmemesi hâlinde başvurulan yollar hakkında genel bilgi.
Nafaka, bir kişinin geçimi veya bakımı için başka bir kişi tarafından düzenli olarak yapılan ödemedir. Türk Medeni Kanunu'nda nafaka tek bir kurum olarak değil, dayanağı ve amacı farklı birkaç türde düzenlenir. Boşanma davası sürerken verilen geçici önlemler, boşanma sonrasında çocuğun bakımına katılma, boşanma yüzünden yoksulluğa düşen eşe ödenen nafaka ve yakın hısımlar arasındaki yardım nafakası bu türlerdir.
Bu sayfa nafaka türlerini, dayanak maddelerini ve temel şartlarını genel hatlarıyla tanıtır. Nafakanın miktarı kanunda belirtilmemiştir ve hâkim tarafından somut duruma göre takdir edilir; bu nedenle sayfada tutar verilmemiştir. Metin belirli bir olay hakkında değerlendirme içermez. Mevzuat değişebileceğinden güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Tedbir nafakası (TMK m.169, m.197)
- İştirak nafakası (TMK m.182, m.327-329)
- Yoksulluk nafakası (TMK m.175)
- Yardım nafakası (TMK m.364-365)
- Nafakanın ödenme biçimi ve değişmesi (TMK m.176)
- Nafaka alacağının icrası (İİK m.344)
Nafaka türünün belirlenmesi
Talebin dayanağı belirlenir: dava süresince geçim, çocuğun bakımı, boşanma sonrası yoksulluk veya yakın hısımlar arası yardım.
Mahkemeye başvuru
Nafaka, boşanma davası içinde ya da kanunun öngördüğü durumlarda ayrı bir dava ile talep edilir. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177).
Takdir
Hâkim, tarafların durumlarını ve talebin dayanağı olan şartları değerlendirerek nafakanın bulunup bulunmadığına ve ödeme biçimine karar verir.
Değişiklik talebi
Tarafların mali durumları değişirse veya hakkaniyet gerektirirse irat biçiminde ödenen nafakanın artırılması ya da azaltılması istenebilir (TMK m.176).
Tahsil
Nafakaya ilişkin karar yerine getirilmezse alacaklı, icra yoluna başvurabilir. İcra ve İflas Kanunu'na göre alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m.344).
Nafakanın niteliği
Nafaka, ihtiyaç içinde olan kişinin geçimini veya bakımını sağlamaya yönelik bir ödeme yükümlülüğüdür. Her nafaka türünün dayanağı, şartları ve kimlerin talep edebileceği ayrı düzenlenir. Bu nedenle bir nafaka talebinde ilk adım, talebin hangi hükme dayandığının belirlenmesidir.
Tedbir nafakası
Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin geçimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır (TMK m.169). Bu kapsamda belirlenen geçici ödeme, uygulamada tedbir nafakası olarak anılır.
Evlilik birliği devam ederken de benzer bir koruma vardır. Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine diğerinin yapacağı parasal katkıya ilişkin önlemleri alır (TMK m.197).
İştirak nafakası
Mahkeme boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını düzenler. Velayeti kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır; bu katılma uygulamada iştirak nafakası olarak anılır (TMK m.182).
Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m.327). Bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa kanundaki ölçülere göre eğitimin bitimine kadar sürebilir (TMK m.328). Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m.329).
Yoksulluk nafakası
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında nafaka isteyebilir (TMK m.175). Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.
Anayasa Mahkemesi, bu fıkradaki süresiz olarak ibaresini iptal etmiştir. Kanun metnindeki dipnota göre iptal kararı 30/6/2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu değişikliğin mevcut ve gelecekteki nafaka kararlarına etkisi, yürürlük tarihinden sonra güncel mevzuat ve mahkeme uygulamasıyla izlenmelidir.
Yardım nafakası
Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlerin nafaka yükümlülükleri, refah içinde bulunmalarına bağlıdır (TMK m.364).
Nafaka davası mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır ve davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir. Yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.365).
Ödeme biçimi, artırma ve azaltma
Maddi tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. İrat biçiminde ödenen nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176).
Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir.
Ödenmeyen nafakanın icrası
Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine tabi tutulabilir. Borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması hâlinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344).
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Çocuk nafakası kusura bağlı mıdır?
Hayır. Ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü kusur ölçütüne değil, kanunun ana ve babaya yüklediği bakım borcuna dayanır (TMK m.327, m.328). Velayeti kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182).
Yoksulluk nafakası kimler tarafından istenebilir?
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175).
Yoksulluk nafakasındaki süresizlik ibaresi hakkında ne söylenebilir?
Anayasa Mahkemesi, 4/6/2026 tarihli ve E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla TMK m.175'te yer alan süresiz olarak ibaresini iptal etmiştir. Kanun metnindeki dipnota göre iptal, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra, 30/6/2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Yürürlük sonrası uygulama için güncel mevzuat ve Resmî Gazete takip edilmelidir.
Nafaka miktarı sonradan değişebilir mi?
İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafakada, tarafların malî durumlarının değişmesi ya da hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir. Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde irat kendiliğinden kalkar (TMK m.176).
Nafaka ödenmezse ne olur?
Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapis uygulanmaya başlandıktan sonra karar yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344).
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.