Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminin kapsamı, tasfiye ilkeleri, artık değer, değer artış payı ve katılma alacağına ilişkin genel bilgi.
Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır; eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul etmedikçe bu rejim geçerlidir (TMK m.202). Rejim, edinilmiş mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını kapsar (TMK m.218). Evlilik boyunca her eş kendi mallarını yönetir ve bunlar üzerinde tasarruf eder; hesaplaşma ise rejim sona erdiğinde yapılır.
Boşanma hâlinde mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.179). Bu sayfa, edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımını, tasfiyenin temel ilkelerini, artık değere katılmayı ve değer artış payını genel hatlarıyla anlatır. Metin belirli bir olay hakkında değerlendirme içermez; bir malın hangi gruba girdiği, değeri ve alacağın doğup doğmadığı dosyadaki belgelere ve bilirkişi incelemesine göre belirlenir. Güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Yasal mal rejimi (TMK m.202)
- Edinilmiş mallar ve kişisel mallar (TMK m.219-220)
- Rejimin sona ermesi ve tasfiye tarihi (TMK m.225)
- Değer artış payı (TMK m.227)
- Artık değer ve katılma alacağı (TMK m.231, m.236)
- Mal rejimi sözleşmesi (TMK m.203-205)
Rejimin sona ermesi
Boşanma davasında mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225).
Malların ayrılması
Eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır (TMK m.228). Bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse iddiasını ispat etmekle yükümlüdür (TMK m.222).
Eklemeler ve denkleştirme
Kanunda sayılan karşılıksız kazandırmalar ve devirler edinilmiş mallara eklenir (TMK m.229). Kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasındaki borç ve katkılar için denkleştirme istenebilir (TMK m.230).
Artık değerin hesaplanması
Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarılır; kalan miktar artık değerdir (TMK m.231). Malların sürüm değerleri esas alınır (TMK m.232).
Katılma alacağı
Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve alacaklar takas edilir (TMK m.236). Kalan fark katılma alacağını oluşturur.
Edinilmiş mal ve kişisel mal
Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Kanun bunlar arasında çalışmanın karşılığı olan edinimleri, sosyal güvenlik veya sosyal yardım ödemelerini, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatları, kişisel malların gelirlerini ve edinilmiş malların yerine geçen değerleri sayar (TMK m.219).
Kişisel mallar ise kanun gereği şunlardır: eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, rejimin başlangıcında eşlerden birine ait olan veya sonradan miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen değerler, manevi tazminat alacakları ve bunların yerine geçen değerler (TMK m.220). Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m.222).
Rejimin sona ermesi ve tasfiye tarihi
Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Mahkemece evliliğin iptaline veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine karar verilmesi hâllerinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225).
Bu düzenleme, tasfiyede hangi tarihteki malvarlığı durumunun esas alınacağı bakımından önem taşır. Mal rejimi sona erdiği anda mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m.235).
Geri alma, değer artış payı ve denkleştirme
Her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır. Paylı mülkiyete konu bir mal varsa eşlerden biri kanundaki şartlarla malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir (TMK m.226).
Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur (TMK m.227). Bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine katkıda bulunulmuşsa denkleştirme de katkı oranına göre yapılır (TMK m.230).
Artık değer ve katılma alacağı
Artık değer, eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Değer eksilmesi göz önüne alınmaz (TMK m.231).
Her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK m.236).
Alacağın ödenmesi
Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir. Alacağın derhâl ödenmesi borçlu eş için ciddi güçlükler doğuracaksa, ödemenin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir. Aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak alacağa faiz yürütülür (TMK m.239).
Mal rejimi sözleşmesi
Mal rejimi sözleşmesi, evlenmeden önce veya sonra yapılabilir ve noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır (TMK m.203, m.205). Artık değere katılmada sözleşmeyle başka bir esas kabul edilebilir; ancak bu tür anlaşmalar eşlerin ortak olmayan çocuklarının saklı paylarını zedeleyemez (TMK m.237).
Mahkemece boşanma sebebiyle evliliğin sona erdirilmesi hâllerinde, kanundaki artık değere katılma düzenlemesinden farklı anlaşmalar, ancak mal rejimi sözleşmesinde bunun açıkça öngörülmesi hâlinde geçerlidir (TMK m.238).
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Yasal mal rejimi hangisidir?
Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilir (TMK m.202).
Miras yoluyla gelen mal paylaşılır mı?
Kanuna göre kişisel mal sayılan değerler arasında, bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri ve manevi tazminat alacakları vardır (TMK m.220). Kişisel malların gelirleri ise edinilmiş mal sayılır (TMK m.219).
Çalışmayan eş de katılma alacağı isteyebilir mi?
Kanun, artık değerin yarısı üzerinde her eşe hak tanır (TMK m.236). Kanun metninde bu hak için eşin çalışmasını arayan bir şart yoktur. Edinilmiş malın tespitinde ve değerinde ise somut dosya belirleyicidir.
Katılma alacağı ne zaman zamanaşımına uğrar?
Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Katılma alacağı bakımından süre ve başlangıç, somut olayda mahkemece değerlendirilir. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161).
Katılma alacağını azaltmak için yapılan devirler ne olur?
Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler edinilmiş mallara değer olarak eklenir (TMK m.229). Alacaklı eş, borçlu eşin malvarlığı alacağı karşılamazsa bu kazandırmalardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteme hakkına sahiptir. Bu dava hakkı, hakların zedelendiğinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m.241).
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.