Küçüklerin ve erginlerin evlat edinilmesinin şartları, rıza, mahkeme araştırması, sonuçları ve evlatlık ilişkisinin kaldırılmasına dair genel bilgi.
Evlat edinme, evlat edinen ile evlat edinilen arasında hâkim kararıyla soybağı kuran hukuki bir işlemdir. Türk Medeni Kanunu, evlat edinmeyi soybağı kurulma yollarından biri olarak sayar (TMK m.282) ve şartlarını TMK m.305 ile m.320 arasında ayrıntılı olarak düzenler. Evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir ve mahkeme kararıyla birlikte evlatlık ilişkisi kurulmuş olur (TMK m.315).
Bu sayfa küçüklerin ve erginlerin evlat edinilmesine ilişkin şartları, ana ve babanın rızasını, mahkemenin araştırma yükümlülüğünü ve evlatlık ilişkisinin sonuçlarını kanun metnindeki çerçevesiyle tanıtır. Metin belirli bir olay hakkında değerlendirme içermez; şartların gerçekleşip gerçekleşmediği somut dosyada mahkemece incelenir. Güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Küçüklerin evlat edinilmesi (TMK m.305-312)
- Eşlerin birlikte ve tek başına evlat edinmesi (TMK m.306-307)
- Küçüğün ve ana babanın rızası (TMK m.308-312)
- Erginlerin ve kısıtlıların evlat edinilmesi (TMK m.313)
- Evlat edinmenin hükümleri (TMK m.314)
- Mahkeme araştırması ve evlatlık ilişkisinin kaldırılması (TMK m.316-319)
Şartların belirlenmesi
Evlat edinecek kişinin evli olup olmadığı, yaşı, evlat edinilecek kişinin küçük veya ergin olması ve bakım süresi gibi şartlar kanundaki hükümlere göre belirlenir.
Rıza
Evlat edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza, küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde açıklanır ve tutanağa geçirilir (TMK m.309).
Başvuru
Evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir. Birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.315).
Araştırma ve dinleme
Mahkeme, esaslı sayılan her türlü durum ve koşulu kapsamlı biçimde araştırır, evlat edinen ile edinileni dinler ve gerektiğinde ilgili alanda görüş alır (TMK m.316).
Karar ve kayıt
Karar verildiğinde evlatlık ilişkisi kurulur. Kesinleşmiş mahkeme kararı her iki nüfus kütüğüne işlenir (TMK m.314, m.315).
Küçüklerin evlat edinilmesi
Küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olmasına bağlıdır. Evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması esastır (TMK m.305).
Evlat edinilen, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olmalıdır. Ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez (TMK m.308).
Birlikte ve tek başına evlat edinme
Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlat edinemez. Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir. Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir (TMK m.306).
Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Otuz yaşını doldurmuş olan eş, diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunluğu, iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun bilinmemesi veya mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı yaşaması yüzünden birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat ederse tek başına evlat edinebilir (TMK m.307).
Ana ve babanın rızası
Evlat edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza, küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir. Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden verilemez ve tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde geri alınabilir (TMK m.309, m.310).
Kanunda sayılan hâllerde ana ve babadan birinin rızası aranmaz. Örneğin kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmeyen ya da ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunan kişinin rızası aranmaz; küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmeyen ana veya babanın rızası da aranmayabilir (TMK m.311, m.312).
Erginlerin ve kısıtlıların evlat edinilmesi
Evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle ergin veya kısıtlı kişi, kanunda sayılan hâllerde evlat edinilebilir. Bu hâller; bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç olup en az beş yıldan beri bakılıp gözetilmeyi, küçükken evlat edinen tarafından en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş olmayı ya da diğer haklı sebeplerin varlığı hâlinde en az beş yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde birlikte yaşamayı kapsar. Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir (TMK m.313).
Mahkeme süreci ve araştırma
Evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir ve mahkeme kararıyla birlikte evlatlık ilişkisi kurulmuş olur (TMK m.315). Mahkeme, evlat edinmeye ancak esaslı sayılan her türlü durum ve koşulların kapsamlı biçimde araştırılmasından, evlat edinen ile edinilenin dinlenmesinden ve gerektiğinde ilgili alanda görüş alınmasından sonra karar verir.
Araştırmada özellikle evlat edinen ile edinilenin kişiliği ve sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlat edinenin eğitme yeteneği, evlat edinmeye yönelten sebepler ve aile ilişkilerindeki gelişmeler açıklığa kavuşturulur. Evlat edinenin altsoyu varsa onların tavır ve düşünceleri de değerlendirilir (TMK m.316).
Evlat edinmenin hükümleri
Ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer. Evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur. Evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır; ergin olan evlatlık, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir (TMK m.314).
Evlat edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz (TMK m.314).
Evlatlık ilişkisinin kaldırılması
Yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası alınması gereken kişiler, küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse hâkimden evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m.317). Evlat edinme esasa ilişkin diğer noksanlıklardan biriyle sakatsa Cumhuriyet savcısı veya her ilgili evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m.318).
Dava hakkı, evlatlık ilişkisinin kaldırılması sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.319). Küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri ancak Cumhurbaşkanınca yetki verilen kurum ve kuruluşlarca yapılır (TMK m.320).
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Küçüğü evlat edinmek için hangi şartlar aranır?
Bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır. Evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına olması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi gerekir (TMK m.305).
Evlat edinenin yaşına ve medeni durumuna ilişkin şartlar nelerdir?
Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlat edinemez. Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir (TMK m.306). Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK m.307). Evlat edinilenin evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır (TMK m.308).
Çocuğun rızası gerekli midir?
Ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir (TMK m.308).
Evlatlık mirasçı olur mu?
Evet. Kanun, evlatlığın evlat edinenin mirasçısı olacağını düzenler (TMK m.314). Evlatlığın miras ve başka haklarının zedelenmemesi için evlatlığın geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında her türlü bağ kurulur.
Evlat edinme kararı hangi mahkemece verilir?
Evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir (TMK m.315). Mahkeme karar vermeden önce kanunda sayılan araştırmayı yapar (TMK m.316).
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.