Çekişmeli boşanma davasının aşamaları, delil ilkeleri, kusurun hukuki önemi ve kanun yolları hakkında genel bilgi.
Çekişmeli boşanma davası, eşlerin boşanma konusunda ya da boşanmanın sonuçları konusunda anlaşamadığı davadır. Dava Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndaki genel usule tabidir; ancak Türk Medeni Kanunu m.184, boşanma yargılaması için bazı özel kurallar getirir. Bu kurallara göre hâkim, davanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz, tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz ve kanıtlar serbestçe takdir edilir.
Bu sayfa, dava dilekçesinden kanun yollarına kadar sürecin genel akışını ve kusurun hangi konularda önem taşıdığını tanıtır. Metin belirli bir dava hakkında değerlendirme içermez; sürenin uzunluğu, dosyadaki delillere, tanık ve bilirkişi işlemlerine ve mahkemenin iş durumuna göre değişir. Mevzuat değişebileceğinden güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Dava dilekçesi ve cevap dilekçesi (HMK m.119, m.127)
- Geçici önlemler (TMK m.169)
- Ön inceleme ve tahkikat (HMK m.137)
- Delillerin hukuka uygunluğu (HMK m.189)
- Kusur ve karşı dava
- Kanun yolları ve kesinleşme
Dilekçelerin verilmesi
Davacı dava dilekçesini verir; dilekçe davalıya tebliğ edilir. Davalının cevap dilekçesini verme süresi, dilekçenin tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.127).
Geçici önlemler
Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri re'sen alır (TMK m.169). Bunlar barınma, geçim, mal yönetimi ve çocuklar ile ilgilidir.
Ön inceleme
Dilekçeler karşılıklı verildikten sonra ön inceleme yapılır. Mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını belirler ve delillerin toplanması için gerekli işlemleri yapar (HMK m.137).
Tahkikat
Tanıklar dinlenir, belgeler incelenir, gerekirse bilirkişi görüşü alınır. Delillerin kanunda gösterilen süre içinde sunulması gerekir (HMK m.145).
Karar ve kanun yolu
Mahkeme boşanma sebebinin ispatlanıp ispatlanmadığını değerlendirir ve boşanmanın sonuçlarına ilişkin hükümleri birlikte kurar. Karara karşı kanun yoluna başvurulabilir.
Dava dilekçesi ve cevap
Dava dilekçesinde mahkemenin adı, tarafların bilgileri, dava konusu ve talep sonucu gibi kanunda sayılan unsurlar bulunur (HMK m.119). Çekişmeli boşanmada dilekçe, dayanılan boşanma sebebini ve boşanmanın sonuçlarına ilişkin talepleri içerir.
Dilekçe davalıya tebliğ edilir ve davalı iki hafta içinde cevap verir. Durum ve koşullara göre cevap süresinin hazırlanması çok zor veya imkânsızsa, bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.127).
Geçici önlemler
Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri re'sen alır. Kanun bunları özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin önlemler olarak sayar (TMK m.169).
Ön inceleme ve tahkikat
Ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez. Ön incelemede mahkeme, tarafların serbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder (HMK m.137).
Tahkikatta tanık dinlenmesi, belge incelemesi ve gerekli durumlarda bilirkişi görüşü alınması gibi işlemler yapılır. Bilirkişiye, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde başvurulur (HMK m.266).
Delillerde hukuka uygunluk
Taraflar, kanunda belirtilen süre ve usule uygun olarak ispat hakkına sahiptir. Hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m.189).
Boşanma yargılamasında hâkim, kanıtları serbestçe takdir eder. Hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m.184).
Kusurun önemi
Kusur, boşanmanın birçok sonucu bakımından önem taşır. Evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle açılan davada davacının kusuru daha ağırsa davalı itiraz edebilir (TMK m.166/2). Maddi tazminat kusursuz veya daha az kusurlu taraf tarafından (TMK m.174/1), yoksulluk nafakası ise kusuru daha ağır olmayan taraf tarafından istenebilir (TMK m.175).
Kusurun belirlenmesi, dosyadaki delillerin bütünlüğü içinde mahkemece yapılır. Bu nedenle kusura ilişkin her iddianın dayandığı olay ve delil ayrı ayrı değerlendirilir.
Karşı dava
Davalı, kanundaki şartlar gerçekleşmişse karşı dava açabilir. Karşı dava için asıl davanın açılmış ve hâlen görülmekte olması, karşı davadaki talep ile asıl davadaki talep arasında takas veya mahsup ilişkisinin ya da bağlantının bulunması gerekir (HMK m.132). Karşı davaya karşı dava açılamaz.
Karar, istinaf ve temyiz
Mahkeme, boşanma sebebi ispatlanmışsa boşanmaya karar verir (TMK m.170). Boşanma ile birlikte tazminat, nafaka, velayet ve kişisel ilişki gibi sonuçlar da karara bağlanır. Boşanma ve ayrılığın fer'i sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (TMK m.184).
İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır (HMK m.345). Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin temyizi kabil nihai kararlarına karşı da tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir (HMK m.361).
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Dava devam ederken eşlerden birine tedbir nafakası ödenir mi?
Hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri re'sen alır. Bunlar arasında eşlerin geçimine ilişkin önlemler de vardır (TMK m.169). Önlemin kapsamı ve miktarı mahkemece somut duruma göre belirlenir.
Telefon mesajları veya kayıtlar delil olarak kullanılabilir mi?
Hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m.189/2). Bir delilin hukuka uygun elde edilip edilmediği mahkemece incelenir.
Tarafların boşanma konusundaki ikrarı hâkimi bağlar mı?
Hayır. Çekişmeli boşanmada tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz; hâkim ayrıca taraflara yemin öneremez (TMK m.184).
Duruşmaya gelinmezse ne olur?
Usulüne uygun davet edilen taraflar duruşmaya gelmezse veya davayı takip etmeyeceklerini bildirirse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. İşlemden kaldırılan dava, kanundaki şartlarla üç ay içinde yenilenebilir (HMK m.150).
Kararın kesinleşmesi ne zaman olur?
İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve süre ilamın tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m.345). Kanun yolu süreleri kullanılmadan geçerse veya kanun yolları tüketilirse karar kesinleşir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.