Boşanma sebebiyle istenebilen maddi ve manevi tazminatın şartları, ödenme biçimi, ispat ve zamanaşımı hakkında genel bilgi.
Türk Medeni Kanunu m.174, boşanma yüzünden zarar gören tarafa iki ayrı tazminat yolu tanır. Birincisi maddi tazminattır: mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. İkincisi manevi tazminattır: boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.
Bu sayfa iki tazminat türünü, ödenme biçimini, ispat ilkelerini ve süreyi genel hatlarıyla anlatır. Tazminat miktarı kanunda belirtilmemiştir ve hâkim tarafından somut olaya göre belirlenir; bu nedenle sayfada tutar yer almaz. Metin belirli bir olay hakkında değerlendirme içermez. Güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Maddi tazminat şartları (TMK m.174/1)
- Manevi tazminat şartları (TMK m.174/2)
- Ödenme biçimi (TMK m.176)
- Zararın ve kusurun ispatı (TBK m.50)
- Tazminatın belirlenmesi (TBK m.51)
- Dava hakkının zamanaşımı (TMK m.178)
Talebin belirlenmesi
Zarar gören taraf, maddi tazminat, manevi tazminat veya ikisini birlikte talep edebilir. Her birinin şartları ayrıdır.
Boşanma davasında talep
Tazminat talebi boşanma davası içinde ileri sürülebilir. Kanun, boşanmanın sonuçlarından doğan dava haklarını boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık süreye bağlar (TMK m.178).
İspat
Zarar gören taraf zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır; zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim miktarı hakkaniyete uygun olarak belirler (TBK m.50).
Hâkimin takdiri
Hâkim tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler (TBK m.51).
Ödeme
Maddi tazminat toptan veya irat biçiminde ödenebilir. Manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez (TMK m.176).
Tazminatın hukuki dayanağı
Boşanma, tarafların mali ve kişisel durumunu etkiler. Kanun bu etkiyi iki yoldan giderme imkânı verir: mevcut veya beklenen menfaatlerin zedelenmesi için maddi tazminat ve kişilik hakkına saldırı için manevi tazminat (TMK m.174). Her iki tazminat da kusura bağlıdır; zararı doğuran olayda kusurlu olan tarafa karşı istenir.
Maddi tazminat
Maddi tazminatı kusursuz veya daha az kusurlu taraf isteyebilir. Zarar, mevcut menfaatlerin yanında beklenen menfaatleri de kapsar; ancak zararın boşanma yüzünden doğmuş olması gerekir (TMK m.174/1).
Zararın ispatı genel hükümlere tabidir. Zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır. Zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirler (TBK m.50).
Manevi tazminat
Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir (TMK m.174/2). Burada belirleyici olan, kişilik hakkına saldırı oluşturan olayların boşanmaya sebep olan olaylar arasında yer almasıdır.
Manevi tazminat alacakları kanun gereği kişisel maldır (TMK m.220). Manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine ise karar verilemez (TMK m.176).
Tazminat miktarını etkileyen unsurlar
Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler (TBK m.51). Kanun, miktar için sabit bir tutar veya oran öngörmez. Bu nedenle tarafların kusur durumu, zararın niteliği ve dosyadaki deliller miktarın belirlenmesinde etkili olur.
Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı azaltabilir veya tamamen kaldırabilir (TBK m.52).
Ödenme biçimi
Maddi tazminatın toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir (TMK m.176).
Süre ve zamanaşımı
Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161).
Bu süre, tazminat talebinin boşanma davası içinde ileri sürülmesi gerekip gerekmediği ve ayrı dava açılması hâlinde sürenin nasıl işleyeceği bakımından somut dosyada ayrıca değerlendirilir.
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Tazminat için boşanma davasında talep şart mıdır?
TMK m.174, tazminat talebinin yalnızca boşanma davasında ileri sürülebileceğine dair bir ifade içermez. Kanun, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava haklarının, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğradığını belirtir (TMK m.178). Talebin hangi aşamada ve nasıl ileri sürüleceği dosyanın durumuna göre değerlendirilir.
Hangi taraf tazminat isteyebilir?
Maddi tazminat bakımından kusursuz veya daha az kusurlu taraf, manevi tazminat bakımından ise boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf talepte bulunabilir. Tazminat kusurlu tarafa karşı istenir (TMK m.174).
Tazminat miktarı kanunda belirli midir?
Hayır. Kanun, maddi tazminat için uygun bir tazminat, manevi tazminat için uygun miktarda bir para ifadesini kullanır. Miktar, hâkim tarafından olayın özelliklerine ve kusurun ağırlığına göre belirlenir (TMK m.174, TBK m.51).
Maddi tazminat nedir?
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen tarafın bu zararının giderilmesine yönelik tazminattır (TMK m.174/1). Zararın ve kusurun ispatı genel kurallara tabidir (TBK m.50).
Karşı taraf zamanaşımı itirazında bulunmazsa ne olur?
Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161). Bu nedenle zamanaşımı savunmasının ileri sürülüp sürülmediği yargılamada ayrıca incelenir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.