Aile konutunun korunması, tapu kütüğüne şerh, boşanma sürecinde konutun kullanımı ile ziynet eşyası ve kişisel mallara ilişkin genel bilgi.
Aile konutu, genel olarak eşlerin evlilik birliği içinde birlikte yaşadığı konutu ifade eder; Türk Medeni Kanunu bu kavramın ayrıca bir tanımını vermez. Kanun, aile konutunu diğer eşin rızasına bağlı olarak korur: eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m.194). Konut maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili şerh verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.
Ziynet eşyası, Türk Medeni Kanununda ayrı bir başlık altında düzenlenmemiştir; mal rejimine ilişkin genel hükümlere göre kişisel mal veya edinilmiş mal niteliği ve ispat durumu belirleyicidir. Bu sayfa aile konutuna ilişkin korumayı, boşanma sürecinde konutun kullanımına ilişkin önlemleri ve ziynet eşyası gibi malların hukuki niteliğini genel hatlarıyla anlatır. Metin belirli bir olay hakkında değerlendirme içermez. Güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Aile konutunun korunması (TMK m.194)
- Tapu kütüğüne aile konutu şerhi (TMK m.194/3)
- Boşanma davası sırasında konutun kullanımı (TMK m.169, m.197)
- Kişisel mal ve ispat (TMK m.220, m.222)
- Mal rejimi tasfiyesiyle ilişki (TMK m.225-239)
- 6284 sayılı Kanunda aile konutu şerhi (m.4)
Konutun niteliğinin belirlenmesi
Konutun eşlerin ortak hayatının merkezi olup olmadığı ve mülkiyetin kimde olduğu belirlenir. Eşler oturacakları konutu birlikte seçer (TMK m.186).
Şerh talebi
Aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m.194).
Rıza sağlanamazsa
Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir (TMK m.194).
Dava sürecinde önlem
Boşanma davası açılınca hâkim, eşlerin barınmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır (TMK m.169).
Tasfiye
Mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer ve tasfiye mal rejimi hükümlerine göre yapılır (TMK m.225, m.179).
Aile konutu kavramı ve korunması
Eşler oturacakları konutu birlikte seçer (TMK m.186). Kanun aile konutunun ayrıca bir tanımını vermez; kavram, eşlerin ortak hayatını sürdürdüğü konutu anlatır. Kanun, konutun mülkiyeti eşlerden yalnızca birine ait olsa bile diğer eşi korumak için bu konutla ilgili işlemleri diğer eşin açık rızasına bağlar.
Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeri ile müteselsilen sorumlu olur (TMK m.194).
Tapu kütüğüne şerh
Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m.194/3). Şerh, konutun aile konutu olduğunu tapu kaydında görünür kılar.
6284 sayılı Kanun kapsamında da, Türk Medeni Kanunu'ndaki şartların varlığı hâlinde ve korunan kişinin talebi üzerine, hâkim tarafından tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasına karar verilebilir (6284 m.4/1-c).
Boşanma davası sırasında konutun kullanımı
Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine ve mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemleri re'sen alır (TMK m.169).
Evlilik birliği devam ederken birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine konut ve ev eşyasından yararlanmaya ilişkin önlemleri de alır (TMK m.197). Eşlerden biri, haklı bir sebep olmaksızın diğerinin birlikte yaşamaktan kaçınması hâlinde de benzer istemlerde bulunabilir.
Boşanma sonrasında konut
Boşanma sonrasında konutun durumu, mülkiyetin kime ait olduğuna ve mal rejiminin tasfiyesine bağlıdır. Edinilmiş mallara katılma rejiminde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225). Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunmuşsa değer artış payı alacağı doğabilir (TMK m.227).
Paylı mülkiyete konu bir mal varsa eşlerden biri, daha üstün bir yararı olduğunu ispat etmek ve diğerinin payını ödemek suretiyle malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir (TMK m.226). Eşlerden birinin ölümü hâlinde ise sağ kalan eşe, kanundaki şartlarla konut üzerinde intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteme imkânı verilmiştir (TMK m.240).
Ziynet eşyası, çeyiz ve ev eşyası
Ziynet eşyasına ilişkin uyuşmazlıklarda belirleyici olan, malın hangi mal grubuna girdiği ve kime ait olduğunun ispatıdır. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya kanun gereği kişisel maldır (TMK m.220). Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır; bir eşin bütün malları ise aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m.222).
Her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır (TMK m.226). Bu hüküm, eşlerden birinin elinde bulunan diğer eşe ait malların tasfiye sırasında geri istenmesine imkân verir.
Dava türleri ve zamanaşımı
Konuta ve ziynet eşyasına ilişkin taleplerin hangi dava türüyle ve hangi sürede ileri sürüleceği, talebin dayanağına ve somut olayın niteliğine göre belirlenir.
Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları ise boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161).
Boşanma, velayet ve nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme kanundaki yetki kurallarına göre belirlenir. Aydın Adliyesi'nde aile mahkemeleri bulunur. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Aile konutu şerhi nasıl konulur?
Aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m.194/3). Başvurunun ayrıntıları için ilgili tapu müdürlüğünün güncel uygulaması izlenmelidir.
Şerh bulunan konut diğer eşin rızası olmadan satılabilir mi?
Kanun, eşlerden birinin diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemeyeceğini düzenler (TMK m.194/1). Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir.
Ziynet eşyası kime aittir?
Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, kanun gereği kişisel maldır (TMK m.220/1). Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür; ait olduğu ispat edilemeyen mallar eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır (TMK m.222).
Boşanma sonrasında konut kime kalır?
Konutun kime kalacağı mülkiyet durumuna ve mal rejiminin tasfiyesine bağlıdır. Edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye, mal rejimi hükümlerine göre yapılır (TMK m.179). Boşanma davası devam ederken ise hâkim, eşlerin barınmasına ilişkin geçici önlemleri alır (TMK m.169).
Ziynet eşyası alacağı için hangi zamanaşımı uygulanır?
Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Somut talep için hangi sürenin uygulanacağı ve ne zaman başlayacağı mahkemece değerlendirilir. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161).
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.