Unutulma hakkı kavramı, KVKK ve Medeni Kanun’daki dayanaklar ve arama motoru sonuçlarına ilişkin başvuru yollarının genel çerçevesi.
Unutulma hakkı, geçmişte yayımlanmış bir bilginin zaman geçtikçe kişi hakkında arama sonuçlarında kolayca bulunabilir olmaya devam etmesinin sınırlandırılmasını isteme fikrine dayanır. Kavram günlük dilde sıkça kullanılır; ancak taranan temel kanun metinlerinde, özellikle 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda, bu adla ayrı bir madde yer almaz. Uygulamada talep, kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesine ilişkin KVKK hükümleri ile kişilik haklarının korunmasına ilişkin TMK hükümleri üzerinden ileri sürülür.
Bu sayfa, unutulma hakkı olarak anılan taleplerin hangi kanuni dayanaklara bağlandığını, arama sonucunun kaldırılması ile kaynak içeriğin kaldırılması arasındaki farkı ve başvuru yollarını genel çerçevesiyle tanıtır. Metin, belirli bir içerik veya karar hakkında değerlendirme içermez. Her talep, içeriğin niteliği, kişinin toplumsal konumu ve geçen süre gibi unsurlarla birlikte ayrıca değerlendirilir.
- Unutulma hakkı kavramı
- KVKK m.7 ve m.11 kapsamında silme ve yok etme talebi
- TMK m.24-25 kapsamında kişilik hakkının korunması
- Arama sonucu ile kaynak içerik arasındaki fark
- Veri sorumlusuna başvuru ve Kurula şikâyet
- Mahkeme yolu
Talebin belirlenmesi
Kaldırılması istenen bağlantının adresi, içeriğin ne olduğu ve neden artık güncel olmadığı ya da hukuka aykırı sayıldığı belirlenir. Talep arama sonucuna mı, kaynak içeriğe mi yöneliktir, bu ayrım yapılır.
Veri sorumlusuna başvuru
KVKK m.11 kapsamında ilgili kişi, veri sorumlusuna başvurarak verilerinin silinmesini veya yok edilmesini isteyebilir. Başvuru, KVKK m.13 uyarınca yazılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle yapılır.
Cevabın değerlendirilmesi
Veri sorumlusu başvuruyu en geç otuz gün içinde sonuçlandırır. Talep reddedilirse, cevap yetersiz bulunursa veya süresinde cevap verilmezse Kurula şikâyet yolu açılır.
Kurula şikâyet
KVKK m.14 uyarınca ilgili kişi, veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir.
Mahkemeye başvuru
Kişilik hakkının zedelendiği iddiasıyla TMK m.24-25 uyarınca hâkimden koruma istenebilir. Şahıs varlığına ilişkin davalarda, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
Unutulma hakkı kavramı
Unutulma hakkı, belirli bir bilginin zaman içinde önemini yitirmesi ve kişinin geçmişte yer aldığı bir olayla süresiz olarak anılmasının sınırlandırılması fikri etrafında şekillenir. Kavram, genellikle internet arama motorlarında bir kişinin adı yazıldığında eski haberlerin, mahkeme kararlarının veya paylaşımların kolayca listelenmesi bağlamında gündeme gelir. Aranan şey, her zaman içeriğin tamamen silinmesi değildir; çoğu zaman arama sonuçlarında listelenmenin sınırlandırılması talep edilir.
Bu talep, ifade ve basın özgürlüğü ile toplumun bilgiye erişim hakkı ile dengelenmek zorundadır. Bu nedenle unutulma hakkı mutlak bir hak olarak değil, kişinin özel hayatı ve kişilik hakları ile kamunun yararı arasındaki dengeye göre uygulanan bir talep olarak ele alınır.
KVKK kapsamındaki dayanaklar
KVKK m.7, kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesini düzenler. Maddeye göre kanun ve ilgili diğer kanun hükümlerine uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel veriler resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir. Silme, yok etme veya anonim hâle getirmeye ilişkin diğer kanunlardaki hükümler saklıdır.
KVKK m.11/1-e, ilgili kişiye 7. maddede öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerinin silinmesini veya yok edilmesini isteme hakkı tanır. M.11/1-f ise düzeltme ve silme işlemlerinin kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme hakkını düzenler. Bu hükümler, bir içerikte yer alan kişisel veriler bakımından unutulma talebinin kanuni dayanaklarından biridir.
TMK kapsamındaki dayanaklar
TMK m.24, hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimsenin hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebileceğini belirtir. M.25 ise davacının hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebileceğini düzenler. Davacı ayrıca düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını isteyebilir; maddi ve manevi tazminat istemleri saklıdır.
Bir arama sonucunun listelenmeye devam etmesi, kişinin özel hayatının veya itibarının zedelenmesi sonucunu doğuruyorsa, bu durum TMK anlamında kişilik hakkına devam eden bir saldırı olarak ileri sürülebilir. Ancak saldırının hukuka aykırı sayılması için TMK m.24/2’de sayılan haklı kılıcı sebeplerin, özellikle daha üstün nitelikte özel veya kamusal yararın bulunmadığı gösterilmelidir.
Arama sonucu ile kaynak içerik arasındaki fark
Bir bilginin yayımlandığı sayfa ile o sayfaya arama motorunda verilen bağlantı farklı unsurlardır. Kaynak içerik, yayını yapan site veya hesap tarafından barındırılır. Arama motoru ise bu içeriğe giden bağlantıyı sonuçlar arasında listeler. Bağlantının listelenmemesi, kaynak içeriğin silinmesi anlamına gelmez; içerik yayında kaldığı sürece doğrudan adres üzerinden erişilebilir.
Bu ayrım, talebin hangi muhataba yöneltileceğini belirler. Kaynak içeriğin kaldırılması için içeriği yayımlayana veya barındırana, arama sonuçlarından bağlantının kaldırılması için ise arama hizmetini sunan şirketin sunduğu başvuru mekanizmalarına yönelinebilir. Hangi muhatabın veri sorumlusu sayılacağı ve başvuruya hangi şekilde cevap verileceği somut olayda belirlenir.
Başvuru yolları
İlgili kişi, KVKK m.13 uyarınca taleplerini yazılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle veri sorumlusuna iletir. Veri sorumlusu talebi en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırır; kabul eder veya gerekçesini açıklayarak reddeder. M.14 uyarınca başvurunun reddedilmesi, cevabın yetersiz bulunması veya süresinde cevap verilmemesi hâllerinde ilgili kişi, veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir. Başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yoluna başvurulamaz.
Kurul şikâyet üzerine veya resen inceleme yapar. İhlalin varlığının anlaşılması hâlinde Kurul, tespit ettiği hukuka aykırılıkların veri sorumlusu tarafından giderilmesine karar verir; bu karar tebliğden itibaren gecikmeksizin ve en geç otuz gün içinde yerine getirilir (m.15). Kurul yolunun yanında, kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır (m.14/3).
Mahkeme yolu ve zamanaşımı
Kişilik hakkına saldırı iddiasıyla açılacak davalarda TMK m.25 uyarınca davacı, kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir. HMK m.2’ye göre dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir.
Tazminat istemi bakımından TBK m.72 uygulanır: zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıl. TBK m.58, kişilik hakkının zedelenmesinden zarar görenin manevi tazminat isteyebileceğini, hâkimin ise başka bir giderim biçimine hükmedebileceğini ve özellikle saldırıyı kınayan bir karar verip bu kararın yayımlanmasına karar verebileceğini belirtir.
Haberin kamu yararı ve çocuk ile mağdur verileri
Bir haberin veya içeriğin kaldırılıp kaldırılmayacağı değerlendirilirken içeriğin doğruluğu, güncelliği, kamu yararı taşıyıp taşımadığı, kişinin toplumsal konumu ve olayın üzerinden geçen süre gibi unsurlar birlikte dikkate alınır. Kamuyu ilgilendiren bir konuya ilişkin içeriklerde kaldırma talebinin daha sınırlı karşılanması mümkündür; kişinin özel hayatına ilişkin ve artık güncelliğini yitirmiş içeriklerde ise talep daha güçlü olabilir.
TCK m.134 özel hayatın gizliliğini ve özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesini suç sayar. KVKK ise kişisel verilerin işlenmesinde hukuka uygunluk ve amaçla bağlantılılık gibi ilkeleri esas alır. Bu hükümler, özellikle hassas içeriklerde unutulma taleplerinin değerlendirilmesinde birlikte gözetilir. Belirli bir talebin kabul edilip edilmeyeceği, her olayın özelliklerine göre Kurul veya mahkeme tarafından belirlenir.
Bilişim ve kişisel veri konularındaki başvuruların çoğu çevrim içi yapılır; yerel bir şube yoktur. Suç duyurusu için adliyelerdeki Cumhuriyet Başsavcılıkları, hukuk yolu için genel yetki kurallarına göre belirlenen mahkemeler görevlidir. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Türk hukukunda unutulma hakkı ayrıca düzenlenmiş midir?
Taranan kanun metinlerinde, özellikle KVKK ve TMK’da, bu adla ayrı bir hüküm bulunmaz. Talepler genellikle KVKK m.7 ve m.11 ile TMK m.24-25 hükümlerine dayandırılır. Bu hükümlerin hangi somut olayda nasıl uygulanacağı mahkeme ve Kurul uygulamasına göre belirlenir.
Verilerin silinmesi hangi şartla istenebilir?
KVKK m.7/1, kanun ve ilgili diğer kanun hükümlerine uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel verilerin resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silineceğini, yok edileceğini veya anonim hâle getirileceğini belirtir. M.11/1-e ise bu talebin ilgili kişinin hakkı olduğunu düzenler.
Bir haber metni silinir mi?
Haber içeriğinin kaldırılması, içeriğin niteliğine, kamu yararı bulunup bulunmadığına ve kişilik hakkına yapılan müdahalenin ağırlığına göre değerlendirilir. TMK m.24/2 uyarınca kişilik hakkına yapılan saldırı, rıza, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça hukuka aykırıdır.
Hangi mahkemeye başvurulur?
TMK m.25/5 uyarınca davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir. HMK m.2 uyarınca şahıs varlığına ilişkin davalarda aksine bir düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.
Başvuru için belirli bir süre var mıdır?
Kanunda, unutulma hakkı olarak adlandırılan talepler için genel bir başvuru süresi belirtilmemiştir. Ancak KVKK m.14’te Kurula şikâyet için süre öngörülmüştür ve tazminat istemleri bakımından TBK m.72’deki zamanaşımı süreleri uygulanır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.