İnternet ortamında hakaret, iftira ve özel hayatın ihlali gibi fiillerde TCK, TMK ve TBK çerçevesinde ceza ve hukuk yollarına ilişkin genel bilgi.
Sosyal medya paylaşımı, yorum, mesaj grubu veya çevrim içi haber altı yazışması, kişilik haklarına ilişkin uyuşmazlıkların en sık görüldüğü ortamlar arasındadır. Türk hukukunda aynı fiil hem ceza hukuku hem de özel hukuk bakımından sonuç doğurabilir. Ceza hukukunda hakaret (TCK m.125), iftira (TCK m.267) ve özel hayatın gizliliğinin ihlali (TCK m.134) gibi suç tipleri gündeme gelir. Özel hukukta ise Türk Medeni Kanunu’nun kişiliğin korunmasına ilişkin 24 ve 25. maddeleri ile Türk Borçlar Kanunu’nun manevi tazminata ilişkin 58. maddesi uygulanır.
Bu sayfa, internet ortamında işlenen kişilik hakkı ihlallerine ilişkin ceza ve hukuk yollarını genel çerçevesiyle tanıtır. Metin, belirli bir paylaşım veya olay hakkında değerlendirme içermez. Bir ifadenin hakaret, eleştiri, haber veya iftira sayılıp sayılmayacağı; içeriğin tamamına, bağlamına ve dosyadaki delillere göre belirlenir. Mevzuat değişebileceğinden güncel metin mevzuat.gov.tr adresinden izlenmelidir.
- Kişilik hakkı ve hukuka aykırı saldırı (TMK m.24-25)
- Hakaret suçu ve aleniyet (TCK m.125)
- İftira suçu (TCK m.267)
- Özel hayatın gizliliğinin ihlali (TCK m.134)
- Manevi tazminat ve zamanaşımı (TBK m.58, m.72)
- Şikâyet süresi ve delillerin korunması
İçeriğin ve bağlamın tespiti
Paylaşımın bulunduğu adres, tarih, paylaşan hesap ve görünürlük durumu kayda alınır. Yazının başka bir yazıya cevap olup olmadığı, bağlamın anlaşılması bakımından önem taşır.
Ceza ve hukuk yollarının belirlenmesi
Fiil, hakaret, iftira veya özel hayatın ihlali gibi suç tiplerinden birine uyabilir. Aynı fiil bakımından hukuk mahkemesinde koruma ve tazminat talepleri de ayrıca ileri sürülebilir.
Suç duyurusu veya şikâyet
CMK m.158 uyarınca ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir. Şikâyete bağlı suçlarda kanunda öngörülen süreye uyulması gerekir.
Soruşturma ve kovuşturma
Cumhuriyet savcısı toplanan delillere göre kamu davası açılması veya kovuşturmaya yer olmadığı yönünde karar verir. Dava açılırsa ceza mahkemesi yargılamayı yürütür.
Hukuk davası
Kişilik hakkı zedelenen kişi TMK m.25 kapsamında saldırının önlenmesini, sona erdirilmesini veya tespitini ve maddi ile manevi tazminatı talep edebilir. Zamanaşımı süreleri TBK m.72’de düzenlenmiştir.
Kişilik hakkı ve hukuka aykırı saldırı
Kişilik hakkı, kişinin onur, şeref, ad, görüntü ve özel yaşam alanı gibi kişiye bağlı değerlerinin hukuk düzeni tarafından korunmasını ifade eder. Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesi, hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimsenin hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebileceğini belirtir. Aynı madde, kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırının hukuka aykırı olduğunu düzenler.
Bu hüküm, internet ortamındaki paylaşımların değerlendirilmesinde de çıkış noktasıdır. Bir paylaşımın kişilik hakkına saldırı oluşturup oluşturmadığı, ifadenin içeriğine, kullanıldığı bağlama ve ifadeyi haklı kılabilecek bir üstün yarar bulunup bulunmadığına göre incelenir. Eleştiri, haber verme ve kamusal tartışma ile kişinin onurunu hedef alan ifadeler arasındaki ayrım, bu incelemenin merkezinde yer alır.
Hakaret suçu (TCK m.125)
TCK m.125’e göre bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir. Fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde de aynı ceza öngörülmüştür.
Kanun, hakaretin alenen işlenmesi hâlinde cezanın altıda biri oranında artırılacağını belirtir. Hakaretin kamu görevlisine karşı görevinden dolayı veya kişinin dini, siyasi, sosyal ve felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından dolayı işlenmesi gibi hâllerde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. TCK m.126, mağdurun isminin açıkça belirtilmemesi veya isnadın üstü kapalı geçiştirilmesi durumunda dahi, nitelikçe ve mağdurun şahsına yönelik olduğunda duraksanmayacak bir durum varsa hakaretin mağdura yönelik sayılacağını düzenler. Bu nedenle ismin yazılmaması tek başına suç oluşmayacağı anlamına gelmez.
İftira suçu (TCK m.267)
İftira, hakaretten farklı bir suç tipidir. TCK m.267’ye göre yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde, hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Fiilin maddi eser ve delillerini uydurarak iftirada bulunulması hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
İftira suçunda isnat edilen kişinin o fiili işlemediğinin bilinmesi ve isnadın soruşturma veya idari yaptırım başlatılması amacıyla yapılması aranır. Bu unsurlar bulunmayan, yalnızca onur ve saygınlığı zedeleyen ifadeler ise hakaret kapsamında değerlendirilir. Kanun, iftira suçundan dolayı dava zamanaşımının, mağdurun fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten başlayacağını da düzenler.
Özel hayatın gizliliği ve ifşa (TCK m.134)
Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse, TCK m.134/1 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır. Kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse ise ikinci fıkra gereğince iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İfşa edilen verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı ceza verilir.
Özel hayata ilişkin bir içeriğin internet ortamından kaldırılması veya erişimin engellenmesi, ayrı bir usule tabidir. Bu konu, aynı alanda yer alan internet içeriği kaldırma ve erişim engelleme sayfasında ayrıca ele alınmaktadır.
Hukuk yolları ve manevi tazminat
TMK m.25’e göre davacı, hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini veya sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Bunlarla birlikte düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını da talep edebilir. Maddi ve manevi tazminat istemleri ile hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre verilmesine ilişkin istemde bulunma hakkı saklıdır.
TBK m.58 ise kişilik hakkının zedelenmesinden zarar görene, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteme hakkı tanır. Hâkim, tazminatın ödenmesi yerine veya tazminata ek olarak başka bir giderim biçimine karar verebilir; özellikle saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir. Tazminat tutarının belirlenmesi hâkimin takdirindedir ve bu sayfada herhangi bir tutar belirtilmemektedir. TMK m.25 uyarınca dava, davacının yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.
Şikâyet süresi ve zamanaşımı
Hakaret suçu şikâyete bağlı olduğundan süre kuralları önem taşır. TCK m.73’e göre şikâyete bağlı suçlarda yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Hakaret suçu bakımından ayrıca, fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yıllık bir üst sınır bulunmaktadır. Kanun, suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi hâlinde şikâyete bağlı suçlarda davanın düşeceğini de belirtir.
Hukuk davası bakımından TBK m.72 geçerlidir: zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl, her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıl. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğmuşsa bu daha uzun süre uygulanır. CMK m.253 ise hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini düzenler.
Delil ve dezenformasyon suçundan ayrım
CMK m.217/2, yüklenen suçun hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebileceğini belirtir. İnternet ortamındaki içeriklerde paylaşımın adresi, tarihi, paylaşan hesap ve içeriğin bütünlüğü gibi unsurların korunması bu bakımdan önemlidir. HMK m.400 ise henüz dava açılmadan önce de, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilindeyse, delil tespiti talep edilebileceğini düzenler.
TCK m.217/A’daki halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma suçu ise kişilik haklarının korunmasından farklı bir amaç taşır. Bu suç, sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle, ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kimse bakımından düzenlenmiştir. Belirli bir kişinin onurunu hedef alan bir paylaşım ise bu suçtan değil, hakaret veya iftira hükümlerinden değerlendirilir.
Bilişim ve kişisel veri konularındaki başvuruların çoğu çevrim içi yapılır; yerel bir şube yoktur. Suç duyurusu için adliyelerdeki Cumhuriyet Başsavcılıkları, hukuk yolu için genel yetki kurallarına göre belirlenen mahkemeler görevlidir. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Sosyal medyada hakaret suç mudur?
TCK m.125, kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut bir fiil veya olgu isnat edilmesini ya da sövmeyi suç sayar. Kanunun bu hükmü fiilin işlendiği ortamı sınırlamadığından internet ortamında yapılan paylaşımlar da kapsam içinde değerlendirilebilir. Hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır.
Hakaret şikâyete bağlı mıdır?
TCK m.131’e göre, kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret hariç olmak üzere hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır. Şikâyet süresi TCK m.73’te düzenlenmiştir.
Şikâyet süresi ne kadardır?
TCK m.73 uyarınca şikâyet hakkı olan kişi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır. 7531 sayılı Kanunla eklenen düzenleme gereğince şikâyete bağlı hakaret suçunda süre, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.
Manevi tazminat davasında zamanaşımı süresi nedir?
TBK m.72’ye göre tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğmuşsa bu daha uzun süre uygulanır.
Ekran görüntüsü delil olarak yeterli midir?
CMK m.217 uyarınca suç, hukuka uygun biçimde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir ve deliller hâkim tarafından serbestçe takdir edilir. Ekran görüntüsünün kaynağı, tarihi ve bütünlüğü, takdir sırasında önem taşıyabilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.