5651 sayılı Kanun çerçevesinde içerik, yer ve erişim sağlayıcı kavramları, içerik kaldırma ve erişim engelleme yolları hakkında genel bilgi.
İnternet ortamında yayımlanan bir içerik, kişinin özel hayatını, itibarını veya hukuken korunan başka bir değerini ihlal edebilir. Bu durumda iki ayrı soru ortaya çıkar. Birincisi, içeriğin yayından kaldırılması veya ulaşılamaz hâle getirilmesi için hangi yollara başvurulabileceğidir. İkincisi, ihlalin doğurduğu hukuki ve cezai sonuçların nasıl değerlendirileceğidir. İnternet ortamında yapılan yayınlar, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun ile düzenlenir.
Bu sayfa, içerik kaldırma ve erişim engelleme konusunda genel bir çerçeve sunar. Mevzuat ve uygulama sık değiştiği için burada yer alan bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır. Belirli bir içerik hakkında hangi yolun izleneceği, içeriğin niteliğine, yayınlandığı ortama ve eldeki delillere göre ayrı ayrı belirlenir. Kimlik bilgilerinizi veya kişisel verilerinizi form üzerinden paylaşmamanız önerilir.
- İçerik, yer ve erişim sağlayıcı kavramları
- Madde 8 kapsamındaki suçlarda içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi
- Kişilik hakkı ihlallerinde hukuk yolu (TMK m.24-25)
- Sosyal ağ sağlayıcılarına başvuru
- Başvuruda bulunması gereken bilgiler
- Kararlara karşı kanun yolları
- Unutulma hakkı ve arama motorları
İçeriğin tespiti
İçeriğin adresi, yayın tarihi ve ekran görüntüsü kayıt altına alınır. İçeriğin silinmesi hâlinde ispat güçleşeceği için tespit önem taşır.
İhlalin niteliğinin belirlenmesi
İçeriğin kişilik hakkı, özel hayat, telif veya suç oluşturan bir yayın olup olmadığı belirlenir. Başvurulacak merci ve yol buna göre değişir.
Sağlayıcıya başvuru
İçerik sağlayıcıya veya yer sağlayıcıya yazılı başvuru yapılabilir. Sosyal ağ sağlayıcılarının kendi bildirim formları bulunur.
Yargı veya idari başvuru
Sağlayıcıdan sonuç alınamazsa veya durumun niteliği gerektiriyorsa, yetkili mercie başvurulur. Hangi mercie başvurulacağı mevzuata göre belirlenir.
Karara itiraz
Hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı tarafından koruma tedbiri olarak verilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararlarına, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilebilir (5651, m.8/2). Anılan Kanunun 268. maddesine göre itiraz süresi, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. Diğer karar türleri için ilgili madde hükümleri ayrıca incelenir.
İçerik, yer ve erişim sağlayıcı kavramları
5651 sayılı Kanun, internet ortamındaki aktörleri işlevlerine göre ayırır. İçerik sağlayıcı, internet ortamı üzerinden kullanıcılara sunulan her türlü bilgi veya veriyi üreten, değiştiren ve sağlayan kişidir. Yer sağlayıcı, hizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan veya işleten kişidir. Erişim sağlayıcı ise kullanıcılarına internet ortamına erişim olanağı sağlayan kişidir.
Bu ayrım önemlidir, çünkü her sağlayıcının yükümlülüğü ve sorumluluk kapsamı farklıdır. İçerik sağlayıcı, internet ortamında kullanıma sunduğu her türlü içerikten sorumludur (m.4). Yer sağlayıcı, yer sağladığı içeriği kontrol etmek veya hukuka aykırı bir faaliyetin söz konusu olup olmadığını araştırmakla yükümlü değildir; ancak hukuka aykırı içerikten kanunda öngörülen usulle haberdar edilmesi hâlinde içeriği yayından çıkarmakla yükümlüdür (m.5). Erişim sağlayıcının yükümlülükleri ise 6. maddede düzenlenmiştir.
Uygulamada aynı içerik birden fazla rol çerçevesinde karşımıza çıkar. Bir sosyal medya paylaşımında paylaşımı yapan kişi içerik sağlayıcıdır, platform ise yer sağlayıcı konumundadır. Başvuranın muhatabı kimdir sorusu, bu rollerin doğru belirlenmesine bağlıdır.
Erişim engelleme ve içerik kaldırma yolları
Kanunun 8. maddesine göre, içeriği sayılan suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe sebebi bulunan yayınlarla ilgili olarak içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilir. Maddede Türk Ceza Kanunundan intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, sağlık için tehlikeli madde temini, müstehcenlik, fuhuş ile kumar oynanması için yer ve imkân sağlama suçları ve bazı özel kanunlardaki suçlar sayılmıştır; bu suçlar uygulamada katalog suçlar olarak anılır. Kararın gereği, bildirilmesinden itibaren derhal ve en geç dört saat içinde yerine getirilir (m.8/5).
Özel hayatın gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişiler, 9/A maddesi uyarınca Başkanlığa doğrudan başvurarak içeriğe erişimin engellenmesini isteyebilir. Başvuruda yayının tam adresi (URL), hakkın hangi açılardan ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgiler yer alır; bilgilerde eksiklik olması hâlinde talep işleme konulmaz. Erişimin engellenmesini talep eden kişi, talebini talepte bulunduğu saatten itibaren yirmidört saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunar; hâkim kararını en geç kırksekiz saat içinde açıklar, aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. Telif hakkı, marka ve benzeri haklara ilişkin ihlaller için ilgili özel kanunlardaki yollar ayrıca değerlendirilir.
8. madde kapsamındaki karar, amacı gerçekleştirecek nitelikte görülürse belirli bir süreyle sınırlı olarak da verilebilir. 8/A maddesi kapsamındaki erişim engelleme kararları kural olarak ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım veya bölüm için URL yöntemiyle verilir; teknik olarak mümkün olmadığı veya ihlalin önlenemediği durumlarda internet sitesinin tümüne yönelik karar verilebilir.
Kişilik hakkı ihlallerinde hukuk yolu
Türk Medeni Kanunu’nun 24 ve 25. maddeleri, kişilik hakkı saldırıya uğrayan kişiye hukuki koruma sağlar. Davacı, hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir; maddi ve manevi tazminat istemleri ile hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre verilmesine ilişkin istem hakkı saklıdır. Davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir.
Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı Kararı ile 5651 sayılı Kanun’un 9. maddesi iptal edilmiştir; Mevzuat Bilgi Sistemindeki metinde madde numarası yer almakta, madde metni bulunmamaktadır. İptalden sonraki uygulama, güncel mevzuat ve yargı kararları izlenerek değerlendirilmelidir. Bu sayfada, iptal sonrasında izlenecek yola ilişkin kesin bir anlatım yapılmamıştır.
Sosyal ağ sağlayıcılarına başvuru
Büyük sosyal ağ platformlarının çoğu, hukuka aykırı olduğu düşünülen içerikler için kendi bildirim mekanizmalarını işletir. Bu mekanizma üzerinden yapılan başvuruda içeriğin adresi, ihlalin ne olduğu ve başvuranın kim olduğu belirtilir.
Platform içi başvuru, yargı yolunun yerine geçmez; yapılan başvurunun kaydı sonraki süreçte delil olarak kullanılabilir. Kanunun tanımlar maddesine göre sosyal ağ sağlayıcı, sosyal etkileşim amacıyla kullanıcıların internet ortamında metin, görüntü, ses, konum gibi içerikleri oluşturmalarına, görüntülemelerine veya paylaşmalarına imkân sağlayan gerçek veya tüzel kişilerdir. Türkiye’den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcının Türkiye’de temsilci belirlemesi, Ek madde 4 ile düzenlenmiştir. Sosyal ağ sağlayıcılarının yükümlülüklerine ilişkin güncel hâl resmî kaynaklardan izlenmelidir.
Başvuruda bulunması gereken bilgiler
Hangi yola başvurulursa başvurulsun, başvurunun anlaşılır olması önemlidir. Genel olarak aşağıdaki bilgiler başvuruda yer alır.
Başvurunun dayanağı olan hukuki sebebin açıkça belirtilmesi, değerlendirmeyi kolaylaştırır. Birden fazla adres varsa her biri ayrı ayrı gösterilmelidir.
- İçeriğin tam adresi (URL) ve yayın tarihi
- Hangi hakkın veya hukuki değerin ihlal edildiğinin açıklaması
- İlgili içeriğin ekran görüntüsü veya diğer delil niteliğindeki kayıtlar
- Başvuranın kimlik ve iletişim bilgileri
- Varsa daha önce yapılmış başvurular ve yanıtlar
Kararlara karşı kanun yolları
Erişim engelleme kararlarına karşı kanunda öngörülen kanun yollarına başvurulabilir. Koruma tedbiri olarak verilen kararlara 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilebilir (5651, m.8/2); Ceza Muhakemesi Kanunu m.268’e göre itiraz süresi, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. Diğer karar türlerinde itiraz yolu ve süresi, kararı veren makama ve kararın dayanağına göre değişir; süre kaçırılması hak kaybına yol açabilir.
Sağlayıcılara kanun gereği verilen idari yaptırımlara karşı da ayrı bir itiraz yolu bulunur. Her iki durumda da kararın metni ve tebliğ tarihi dikkatle incelenmelidir.
Başvuruda dikkat edilecek genel hususlar
İçerik kaldırma başvurularında belirsiz ve genel ifadeler yerine, ihlal edilen hakkın ve ilgili içeriğin somut olarak gösterilmesi beklenir. Başvuruların yazılı yapılması ve gönderim kaydının saklanması, ilerideki süreçlerde ispat bakımından yarar sağlar.
Ayrıca ifade özgürlüğü ile kişilik hakları arasında denge gözetilir. Her eleştiri veya haber niteliğindeki yayın hukuka aykırı sayılmaz; bu değerlendirme mahkemelerce somut olayın özelliklerine göre yapılır. Bu nedenle bir içeriğin kaldırılabileceği konusunda önceden kesin bir yargıya varılamaz.
Unutulma hakkı ve arama motorları
Bir içerik kaynağında kalmaya devam ederken arama motoru sonuçlarında görünmesi, ayrı bir değerlendirme konusudur. Unutulma hakkı olarak anılan yaklaşım, geçmişte yayımlanmış bir bilginin arama sonuçlarından kaldırılmasını konu alır. Bu talepte kamu yararı, bilginin güncelliği ve ilgili kişinin durumu gibi unsurlar birlikte değerlendirilir.
Unutulma hakkına ilişkin ayrı bir bilgi sayfası hazırlanması planlanmaktadır. Bu başlık altında yalnızca kavramın varlığı belirtilmiştir.
Erişim engelleme ve içerik kaldırma başvuruları çoğunlukla çevrim içi yapılır; bu nedenle yerel bir başvuru birimi yoktur. Suç duyurusu için adliyelerdeki Cumhuriyet Başsavcılıkları, hukuk yolu için ise genel yetki kurallarına göre belirlenen mahkemeler görevlidir. Aydın Adliyesi, Efeler'de Köprülü-Veysi Paşa Mahallesi'ndeki Adalet Sarayı'nda hizmet verir; Nazilli ve Söke adliyeleri ile bunlara bağlı ilçe adliyeleri için ilçe–adliye tablosu Aydın'da yargı sayfasındadır.
Erişim engelleme kararını kim verir?
5651 sayılı Kanunun 8. maddesinde sayılan suçlar bakımından içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme karar verir. Soruşturma evresinde gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir; bu durumda kararını yirmidört saat içinde hâkimin onayına sunar. Kanun ayrıca 8. maddenin dördüncü fıkrasında ve 8/A maddesinde Başkana (Siber Güvenlik Başkanı) yetki tanır; 8/A kapsamında verilen karar yirmidört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur. Özel hayatın gizliliği bakımından 9/A maddesi ayrıca uygulanır. Yetkili makam, içeriğin niteliğine ve yürürlükteki mevzuata göre belirlenir.
İçerik kaldırma ile erişim engelleme aynı şey midir?
Hayır. Kanunun tanımlar maddesine göre içeriğin yayından çıkarılması, içeriğin içerik veya yer sağlayıcılar tarafından sunuculardan ya da barındırılan içerikten çıkarılmasıdır. Erişimin engellenmesi ise alan adından, IP adresinden veya içeriğe (URL) erişimin engellenmesi gibi yöntemlerle yapılır. İki yolun hukuki dayanağı ve uygulaması farklıdır.
Kişilik hakkı ihlali için nereye başvurulur?
Önce içeriği yayımlayan veya barındıran sağlayıcıya başvurulabilir. Yargı yoluna ilişkin uygulama, mevzuattaki değişiklikler nedeniyle güncel mevzuat ve içtihat izlenerek değerlendirilir.
İçerik kaldırılırsa hukuki süreç sona erer mi?
Hayır. İçeriğin kaldırılması, tazminat ve ceza yollarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu yollar ayrıca değerlendirilir ve kendi süreleri vardır.
Silinen içerik için ne yapılabilir?
İçerik silinmiş olsa bile daha önce alınmış ekran görüntüsü, tarih ve adres bilgisi delil olarak önem taşır. Delillerin hangi yöntemle belgeleneceği somut olaya göre değerlendirilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir ve belirli bir dosya için hukuki görüş içermez.